OΠΛΑΡΧΗΓΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΑΤΖΑΣ- ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ*

Του Λεωνίδα Γ. Μαργαρίτη Επιτ.Δικηγόρου-Προέδρου Εταιρείας Λογοτεχνών
«Τρεις περδικούλες κάθουνται΄ς της Κούκουρης τη ράχη
Η μια τηράει τα πέλαγα, κ ΄η άλλη κατά την Πάτρα.
Κ ΄η τρίτη η καλλίτερη μοιρολογεί και λέει:
Θε’ μου ο Καρατζάς τι γίνηκε, αυτός ο καπετάνιος;
Μάιδε ΄ς την Πάτρα φαίνεται, μάιδε’ ς το Σαραβάλι.
Μάιδε και στον Παλήοπυργο πούχε το γύρισμα του!
Μας είπαν πως τον σκότωσαν με’ ς του Ομπλού την Πόρτα…»
M’ αυτό το ελεγειακό ποίημα, μοιρολόγησε η Δημοτική Μούσα
τον άδικο θάνατο του Οπλαρχηγού της Επανάστασης Παναγιώτη Καρατζά.
«Φρικώδες αποτέλεσμα του πάθους και του φθόνου» χαρακτηρίζει ο Ηπειρώτης θαυμαστής του Καρατζά και δάσκαλος του γένους Τριαντάφυλλος Σπονδής τη δολοφονία του Καρατζά, στο ελεγείο του με τίτλο «Φθόνος ουκ οίδε προτιμάν το συμφέρον»
Συμπληρώθηκαν ήδη σήμερα 183 χρόνια από την ημέρα του άδικου χαμού του σημαντικού αγωνιστή της Εθνεγερσίας. ( 4 Σεπτεμβρίου 1821- 4 Σεπτεμβρίου 2004 ) .
Η Νομαρχιακή και Τοπική Αυτοδιοίκηση σε συνεργασία με τον αρτισύστατο Σύλλογο Ενεργών Πολιτών Τρίτης Ηλικίας που φέρει τιμητικά το όνομα του Οπλαρχηγού, με τη σημερινή εκδήλωση μνήμης αποδίδει ένα μέρος της οφειλόμενης τιμής. Ο Καρατζάς αδικημένος από την ιστορία και όχι αντάξια τιμημένος για τη σημαντική προσφορά του από την Πολιτεία παραμένει αγνοημένος από τους νεοέλληνες ,όπως και πολλοί άλλοι αγωνιστές της Ελευθερίας μας την οποία σήμερα θεωρούμαι και έχουμε δεδομένη.
Βέβαια είναι γεγονός ότι η ιστορία φάνηκε φειδωλή για τον Οπλαρχηγό Καρατζά όπως και για πολλούς άλλους. Πλήθος αγωνιστές του 21 παραμένουν άγνωστοι , ενώ άλλοι φωτιστήκανε περισσότερο από ότι τους άξιζε. Είναι βέβαια και μορφές που η εν γένει δράση τους είχε διαύγεια και καθαρότητα. ΄Όμως μέσα στο Πάνθεο των Ηρώων που έστησε η ευγνωμοσύνη μας υπήρξαν και μορφές που ίσως δεν άξιζαν τις τιμές που τους δώσαμε. Η αλήθεια μαθαίνεται δύσκολα και καθυστερημένα.
Ήταν ευτυχής συγκυρία που κατά το χρόνο που εκδηλώθηκε το ενδιαφέρον μας να τιμήσουμε τον πρωτεργάτη της Επανάστασης Παναγιώτη Καρατζά ήταν , έτοιμη και η εργασία του συμπολίτη και απ’ ευθείας απογόνου του Οπλαρχηγού , Αντιστράτηγου ε.α. Ανδρέα Καρατζά με τον τίτλο: «ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΑΤΖΑΣ Ο ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ» μια ιστορική βιογραφία του αγωνιστή πλήρως τεκμηριωμένη και βασισμένη στις υπάρχουσες ιστορικές πηγές.
Αυτή η εργασία τυπώθηκε σε βιβλίο μετά από σχετική εισήγησή μου με δαπάνη της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Αχαΐας και αποτελεί ένα ιστορικό ντοκουμέντο σημαντικής σημασίας.
Η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση ήθελε μ΄ αυτό τον τρόπο να κάνει γνωστό ευρύτερα αυτόν τον πανάξιο πρωτεργάτη της Λευτεριάς, τον αγωνιστή που αν ζούσε σ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα θα ήταν διαφορετική η τύχη της Επανάστασης στην Αχαΐα .
Με την ευκαιρία αυτής της εκδήλωσης παρουσιάζουμε και το βιβλίο αυτό και το θέτουμε στη διάθεση των Αχαιών.
Μ΄ αυτό το βιβλίο ο αναγνώστης θα έχει μια πλήρη εικόνα για τον Οπλαρχηγό της Επανάστασης στην Αχαΐα και θα μάθει την αλήθεια.
Θα επιχειρήσω να σας παρουσιάσω συνοπτικά όσο γίνεται στα πλαίσια μιας ομιλίας το πορτρέτο του αγωνιστή οπλαρχηγού ,Παναγιώτη Καρατζά.
Ο Παναγιώτης Καρατζάς με πραγματικό επώνυμο: Αναστασόπουλος ήταν γιος του Μήτρου και της Λουΐζας γεννήθηκε στην περιοχή της πόλεως των Πατρών. Η πατρική του κατοικία ήταν δίπλα στο ναό του Οσίου Λουκά και διασώθηκε μέχρι το 1950 που κατεδαφίσθηκε.
Ήταν τσαγκάρης όπως ο πατέρας του, που διατηρούσε τσαγκάρικο στο ΤΑΣΙ την τότε εμπορική συνοικία της Πάτρας.
Ήταν απλός, κοντός στο ανάστημα, μαυριδερός, έξυπνος, ευκίνητος, αθλητικός τύπος, ετοιμόλογος και χωρατατζής. Ήταν παιδί της μεγάλης οικογένειας του λαού μας, καμάρι και περηφάνια της Παλιάς Πάτρας.
Το επώνυμο ΚΑΡΑΤΖΑΣ δεν είναι γνωστό εάν το είχε και ο πατέρας του, που στα τούρκικα σημαίνει μαυριδερός, ή το πήρε αργότερα ο ίδιος για λόγους συνωμοτικούς στα επαναστατικά χρόνια.
Από μικρός είχε αρχηγικές ικανότητες και ήταν επικεφαλής των παιδιών της γειτονιάς του.
Κάθε φορά δεν έχανε την ευκαιρία να κοροϊδεύει τα τουρκόπουλα ακόμη και τους Τούρκους , χωρίς να νοιώθει τον παραμικρό φόβο.
Μάλιστα σύμφωνα με ένα περιστατικό που αναφέρει ο Θωμόπουλος στην Ιστορία του, ο Καρατζάς απρόσκλητος , στο τέλος των αγώνων που έγιναν σε μια γιορτή μεταξύ των παιδιών των Τούρκων παρουσία των Αγάδων , των Προκρίτων, και του Βοεβόδα της περιοχής και μετά τον πανηγυρισμό του γιου ενός Αγά που αναδείχθηκε νικητής στο αγώνισμα της αυγατιστής ( τριπλούν ), τοποθέτησε μια πέτρα ένα μέτρο πιο μακριά από το σημείο που είχε φθάσει ο νικητής πήρε φόρα και με τρία άλματα την έφθασε.
Το γεγονός αυτό αποτέλεσε πρόκληση για τους Τούρκους και μείωση για το νικητή ενώ δημιούργησε υστερία στους διοργανωτές των αγώνων, αφού ήταν απαγορευμένη η συμμετοχή των Ελληνοπαίδων σ’ αυτούς.
Τον κυνήγησαν και τον πυροβόλησαν χωρίς να τον πετύχουν ,μια και όπως ήταν από τη φύση του σβέλτος διέφυγε.
Πέραν του περιστατικού αυτού , πολλά άλλα παρόμοια περιστατικά, ανέδειξαν την προσωπικότητα του Καρατζά και έκαναν έντονη την παρουσία του στην κοινωνία των Πατρινών η οποία τον θαύμαζε για την ετοιμότητα του πνεύματός του, την απίστευτη αφοβία του, την γενναιότητα της ψυχής του και τη σβελτάδα του.
‘Όλα αυτά τα προσόντα τα διέθετε για την υπεράσπιση του δικαίου και της αξιοπρέπειας των συμπατριωτών του επέφεραν και ανέπτυξαν το μίσος των Τούρκων και τον θαυμασμό των Πατρινών.
Αυτά τα ηγετικά προσόντα του Καρατζά δεν άφησαν ασυγκίνητους και μερικούς κοτζαμπάσηδες οι οποίοι ένοιωσαν φθόνο για τα έξοχα προτερήματά του και υπέθαλπαν το μίσος των Τούρκων.
Μ΄ αυτές τις προϋποθέσεις και τα γεγονότα ανδρώθηκε ο Καρατζάς κι έγινε ΘΡΥΛΟΣ .
«Καρατζά γκέλιορ» που σημαίνει, έρχεται ο Καρατζάς έλεγαν κι οι Τούρκοι και έχαναν το χρώμα τους, σταματούσαν τον ξυλοδαρμό των Πατρινών και αποχωρούσαν για να αποφύγουν την επέμβαση του.
Ο Καρατζάς προκειμένου να βοηθήσει τους δικούς του οικονομικά και κυρίως τον πατέρα του άρχισε να εργάζεται στο τσαγκάρικο.
Η φτώχια η πείνα και η καταπίεση θέριζε τους Πατρινούς.
Η επιδημία της πανούκλας του 1788 επιδείνωσε την κατάσταση.
Αυτά όλα χαλύβδωσαν τη θέλησή του και με το αμόνι στο χέρι ήταν έτοιμος για κάθε αναμέτρηση. Δεν ήταν λίγες οι φορές που οι Πατρινοί έβλεπαν αυτόν τον ηλιοκαμένο και μαυριδερό άνδρα να κυνηγάει τους αντιπάλους του μέσα στους δρόμους με το καλαπόδι στο χέρι, γράφει για τον Καρατζά ,ο Γ. Λαμπρινός στο έργο του «Μορφές του 21»
Η μητέρα του για να τον συνετίσει και να τον θέσει ενώπιον ευθυνών και υποχρεώσεων αποφάσισε να τον παντρέψει, πράγμα του έκανε το Νοέμβρη του 1805.
Ο Καρατζάς όμως παρ’ ότι είχε πλέον οικογένεια και τέσσερα παιδιά, δεν είχε διάθεση να αδιαφορήσει στις προκλήσεις των Τούρκων.
Το μίσος του γι’ αυτούς και ο πόθος του για την Ελευθερία είχαν γίνει δίδυμο συναίσθημα που τον ωθούσε σε δράση.
Οι πρόκριτοι των Πατρών αναγνώριζαν τις ικανότητες και την παλικαριά του .
Οι περισσότεροι όμως δεν έβλεπαν με καλό μάτι τις ενέργειές του κατά των Τούρκων γιατί έβλεπαν ότι μ΄ αυτές, θίγονταν τα συμφέροντά τους και οι επιδιώξεις τους ενώ άλλοι έδειχναν πλήρη και φανερή αδιαφορία για να μη διαταράξουν τις καλές σχέσεις τους με τους Τούρκους.
Οι μόνοι πρόκριτοι που στήριζαν φανερά τον Καρατζά και επεδίωκαν να τον θέσουν στις υπηρεσίες τους ήταν ο Θάνος Κανακάρης και ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος.
Δυο επεισόδια όμως επηρέασαν και επιδείνωσαν την κατάσταση και έκαναν τους Τούρκους να λάβουν μέτρα κατά του Καρατζά. Το ένα ήταν η απελευθέρωση από τις Φυλακές του φίλου του Γ. Γεωργακόπουλου και το άλλο η κακοποίηση ενός Τούρκου Λοχία της Χωροφυλακής ο οποίος για ασήμαντη αφορμή είχε χτυπήσει ένα άλλο φίλο του τον Ανδρέα Χρυσοβιτσάνο.
Εν τω μεταξύ όταν πρωτοήλθε ο Μητροπολίτης Γερμανός στην Πάτρα το 1806 κάλεσε από τους πρώτους τον Καρατζά όταν πληροφορήθηκε τα κατορθώματα και την παλικαριά του. Τον συνεχάρη για τη δράση του αλλά παράλληλα τον συμβούλευσε να περιορίσει τη δραστηριότητά του για το συμφέρον των Πατρινών, όπως έλεγε.
Όταν έγιναν τα επεισόδια που προαναφέραμε τμήματα του Τούρκικου Στρατού και της Χωροφυλακής άρχισαν με εκτεταμένες έρευνες για να τον εντοπίσουν και να τον συλλάβουν.
Ο Γερμανός κάλεσε τότε τον Καρατζά και του έκανε δριμύτατες παρατηρήσεις για τα επεισόδια που προκάλεσε στους Τούρκους του συνέστησε να απομακρυνθεί από την πόλη και ζήτησε από τον Παπαδιαμαντόπουλο να τον βοηθήσει.
Πράγματι, ο Παπαδιαμαντόπουλος ,του συνέστησε να πάει στη Ζάκυνθο πράγμα που έγινε με τη βοήθειά του , ενώ την φροντίδα της οικογενείας του ανέλαβε ο ίδιος.
Ο Καρατζάς όταν έφτασε στη Ζάκυνθο βρήκε ένα φίλο του Παπαδιαμαντόπουλου ο οποίος τον βοήθησε . Βρήκε εργασία σε ένα τσαγκάρικο όπου εξασφάλιζε τα έξοδά του και έστελνε και στην οικογένειά του.
Από το χρέος που ένοιωθε για την πατρίδα και από την επιθυμία του να την βοηθήσει από καλύτερες προϋποθέσεις κατατάχθηκε ως εθελοντής το Νοέμβριο του 1809,στο 3ο Τάγμα της Ελληνικής Λεγεώνας της Γραμμής και υπηρέτησε στο Λόχο του Λοχαγού Καλογήρου μέχρι το Μάρτιο του έτους 1812.
Σ΄ όλα αυτά τα χρόνια της αναγκαστικής εξορίας του αφοσιώθηκε με πάθος στην εργασία του αυτή. Από τις πρώτες μέρες της κατάταξής του άρχισε να ξεχωρίζει.
Οι αξιωματικοί της ηγεσίας του στρατεύματος εκτιμώντας τις ικανότητες και τις δυνατότητές του τον προάγουν στο βαθμό του Ανθυπολοχαγού.
Όμως την καρδιά του άρχισε να κυριεύει το συναίσθημα της νοσταλγίας της Πατρώας γης. Τον καλούσαν οι υποχρεώσεις του στην Πατρίδα και την οικογένειά του.
Τον Οκτώβριο του 1812 πήρε το δρόμο της επιστροφής μια και είχαν περάσει τρία ολόκληρα χρόνια από τα γεγονότα που τον υποχρέωσαν στην εξορία.
Όταν γύρισε στην Πάτρα δεν βρήκε τα πράγματα όπως τα άφησε, έλειπε η μάνα του, είχε πεθάνει από το 1811. Βρήκε όμως όλα τα άλλα, κι ανάλαβε πάλι το τσαγκάρικο και άρχισε να δουλεύει προκειμένου να βοηθήσει την οικογένειά του.
Οι Πατρινοί όταν είδαν τον Καρατζά να επιστρέφει μετά από μια ολόκληρη τριετία νόμισαν ότι άλλαξε μυαλά. Όμως αυτός αφού στην εξορία του, έγινε στρατιωτικός ,κατάλαβε ακόμη περισσότερο πόσο τον έχει ανάγκη η πατρίδα .
Με την αναγκαστική του εξορία είχαν ηρεμήσει κάπως τα πράγματα όμως τώρα που γύρισε, οι Αγάδες κυριεύθηκαν από φόβο και μίσος και οι περισσότεροι πρόκριτοι έστριψαν τα μούτρα τους.
Τώρα με την εμπειρία του στρατιωτικού ξαναβρέθηκε στο στοιχείο του.
Πιο τακτικά και μεθοδευμένα οργανώνει ατέλειωτα επεισόδια με τους Τούρκους. Αναθέρμανε στις παλιές φιλίες του, συγκέντρωσε αρκετούς ανδρειωμένους φίλους του, τους έδωσε όπλα και τους οργάνωσε με σκοπό την προστασία των συμπατριωτών του από τις αυθαιρεσίες των Τούρκων. Τώρα ο Καρατζάς γνωρίζει αρκετά πράγματα ,προφυλάσσεται να μη γίνεται εύκολος στόχος των Τούρκων ενώ συνεχίζει να έχει τη στήριξη του Παπαδιαμαντόπουλου.
Με τον Παπαδιαμαντόπουλο συζητούσε για τη συγκρότηση μιας ομάδας από 30-40 ανδρειωμένων έμπιστων και οπλισμένων ανδρών που θα ήταν έτοιμοι για τον ξεσηκωμό.
Ο Γερμανός είχε μυήσει στη Φιλική Εταιρεία τους Προκρίτους και στη συνέχεια τους οπλαρχηγούς με πρώτο τον Καρατζά, τον οποίο προφανώς είχε μυήσει κάποιο άλλο μέλος της Φιλικής Εταιρείας όπως φάνηκε από κάποιες συνθηματικές λέξεις που είπε στο Γερμανό.
Στις 26 Ιανουαρίου 1821 έφθασε στην Πάτρα προερχόμενος από Βοστίτσα απεσταλμένος του Υψηλάντη ο φιλικός Αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δικαίος ο θρυλικός Παπαφλέσσας, με σκοπό την επίσπευση της στρατολόγησης όλων στην επικείμενη εξέγερση για την οποία έθετε ως χρόνο έναρξης το μήνα Μάρτιο.
Ο Γερμανός και πολλοί πρόκριτοι, αντιμετώπισαν με δυσπιστία τον Παπαφλέσσα και ήρθαν σε ρήξη μαζί του, γιατί εφοβούντο μη χάσουν την εξουσία και την διεύθυνση του αγώνα.
Τελικώς όμως επείσθησαν να ακολουθήσουν τις εντολές της Φιλικής Εταιρείας.
Τα προεόρτια μηνύματα του αγώνα άρχισαν να καταφθάνουν στην Πάτρα.
Ο Σολιώτης στις 16 Μαρτίου 1821 επιτίθεται στο Αγρίδι σε μια συνοδεία Τούρκων ταχυδρομικών. Ο Χονδρογιάννης χτυπάει σε ενέδρα το Σεϊντή που μετέφερε χρηματαποστολή στην Τρίπολη.
Ο Βοεβόδας των Πατρών Μουσταφάμπεης ζητάει οδηγίες και βοήθεια από την Τρίπολη.
Ο Χουρσίτ έστειλε ανακριτή στην Πάτρα με εντολές να φυλακίσει και εν ανάγκη να θανατώσει τους πρωτεργάτες των επεισοδίων.
Όταν έφθασε στην Πάτρα ο αναπληρωτής του με όλη τη δύναμη των χωροφυλάκων του Βοεβόδα, εξαπέλυσε απηνή διωγμό εναντίων των θεωρουμένων ως υποκινητών.
Οι Πατρινοί είχαν όλοι εξαφανιστεί εκτός από έναν τον οποίο κακοποίησαν και έκλεισαν στη φυλακή.
Τότε άρχισε η πρώτη οργανωμένη επαναστατική δράση του Καρατζά. Ξεκίνησε από τον Άγιο Γεώργιο με τα παλικάρια που είχε εντωμεταξύ στρατολογήσει με έξοδα του Παπαδιαμαντόπουλου και ήταν έτοιμος να χτυπήσει τους Τούρκους.
Ο Γερμανός τον ειδοποίησε να μην επιτεθεί κατά των Τούρκων και να επιστρέψουν όλοι στα σπίτια τους γιατί θα προσπαθούσε ο ίδιος να ελευθερωθεί ο κρατούμενος.
Ο Καρατζάς και τα παλικάρια του όμως είχαν ήδη αποφασίσει να τον ελευθερώσουν .
Ο Βοεβόδας όταν είδε το οργισμένο πλήθος, αναγκάσθηκε να ελευθερώσει τον κρατούμενο.
Οι Τούρκοι κάτοικοι των Πατρών φοβισμένοι για αντίποινα κλείσθηκαν άλλοι στο Κάστρο και άλλοι στα σπίτια τους.
Στις 20 Μαρτίου 1821 πρωί – πρωί μια μεγάλη ομάδα Τούρκων Χωροφυλάκων και Φορατζήδων ξεχύνεται στην πόλη ,ορμά με μανία και καταστρέφει ότι έβρισκε μπροστά της.
Την επίθεση αυτή αντιμετώπισαν δύο ομάδες η μία προερχόμενη από το ΤΑΣΙ με τον Καρατζά και η άλλη προερχόμενη από την Παντάνασσα με τον Γερακάρη οπλισμένες με πιστόλες, μαχαίρια και ρόπαλα φωνάζοντας «θάνατος στους Τούρκους»
Εδώ φάνηκε η τόλμη και η παλικαριά του Καρατζά.
Επακολούθησε συμπλοκή. Οι Τούρκοι δεν περίμεναν την επίθεση και αιφνιδιάστηκαν. Ετράπησαν σε φυγή από το φόβο τους και κλείστηκαν στο Κάστρο μαζί με τις οικογένειές τους.
Όλες οι γειτονιές της πόλης ήταν ανάστατες, και ακούγονταν φωνές «Επανάσταση, χτυπιούνται στον Αι Γιώργη».
Η Πάτρα ξαναζωντάνεψε, ενθουσιασμός, έξαψη και χαρά αλλά και αγωνία ήταν τα συναισθήματα που διακατείχαν τους Πατρινούς.
΄Όταν νύχτωσε μια βουβαμάρα σκέπασε την πόλη, ούτε καντήλι δεν φώτιζε στα σπίτια.
Στις 21 Μάρτη γύρω στο μεσημέρι οι Τούρκοι του Κάστρου ανοίγουν ξαφνικά τις πόρτες του και κατεβαίνουν όλοι στην Πάτρα. Σταμάτησαν στην πλατεία και καλούσαν το πλήθος που είχε συγκεντρωθεί να τους διαβάσουν το φιρμάνι του Χουρσίτ. ΄Όσοι κρατούν άρματα κι όσοι χρωστάνε φόρους έλεγε μέχρι το ηλιοβασίλεμα να τα παραδώσουν, και να πληρώσουν ,όποιος συλληφθεί να κατέχει όπλο θα τιμωρηθεί με παλούκωμα . Και αφού διέλυσαν το πλήθος οι Τούρκοι ξαναγύρισαν στο Κάστρο.
Η πρώτη σύγκρουση του Καρατζά με τους Τούρκους έγινε το ίδιο βράδυ στην περιοχή Βλατερού όταν μια μεγάλη ομάδα Τούρκων που έρχονταν από το κάστρο του Ρίου ανέβαινε στην πόλη καταστρέφοντας, λεηλατώντας και σκοτώνοντας όσους κατοίκους συναντούσαν.’ Όταν έφθασαν στην Πλατεία ενορίας Αγίας Τριάδος τη σημερινή Ομονοίας μέθυσαν πίνοντας στο ρακοπωλείο Σταμπουλή και στη συνέχεια έβαλαν φωτιά , το έκαψαν και θανάτωσαν με φρικτά βασανιστήρια το ρακοπώλη.
Κατευθύνθηκαν κατόπιν προς το αρχοντικό του Παπαδιαμαντόπουλου εκεί βρήκαν την αντίσταση του Καρατζά και των παλικαριών του. Οι Τούρκοι δεν μπορούν να πλησιάσουν. Οι μισοί κατηφορίζουν απογοητευμένοι για τον Αϊ Γιώργη.Ο Γερακάρης με το Λειβαδά με μια ομάδα Κεφαλλονίτες και Ζακυθινούς όταν άκουσαν τους πυροβολισμούς στο σπίτι του Παπαδιαμαντόπουλου ανηφορίζουν από την Παντάνασσα και χτυπούν τους Τούρκους που κατηφορίζουν. Αλλά οι Τούρκοι είναι πολλοί. Είχαν ενισχυθεί και από στρατιώτες του Κάστρου των Πατρών και κυκλώνουν το Γερακάρη.
Η ομάδα του Γερακάρη μάχεται απεγνωσμένα και έχει τον πρώτο της νεκρό τον Κεφαλλονίτη Β. Ορκουλάτο.
Στη δύσκολη αυτή στιγμή εμφανίζεται ο Καρατζάς με ομάδα από 20 παλικάρια, ορμούν εναντίον των Τούρκων και τους χτυπούν αλύπητα. Οι Τούρκοι αιφνιδιάσθηκαν και μετά από ολιγόωρη μάχη, συμπτύσσονται και μπαίνουν στο κάστρο. Ύστερα από χρόνια η πόλη των Πατρών ήταν πάλι στα χέρια των παιδιών της.
Έτσι ο Καρατζάς έγινε αρχηγός του Αγώνα. Από την πρώτη εκείνη στιγμή είναι ο αρχηγός των ξεσηκωμένων Πατρινών. Κανείς δεν τον αμφισβήτησε. Ο λόγος του ήταν προσταγή, όλοι τον υπακούουν, λες και η δύναμη αυτή ήταν από πριν οργανωμένη. ΄Έτσι συνήθως γίνεται όταν οι πολέμαρχοι δεν είναι διορισμένοι αλλά αναδεικνύονται μέσα από τον αγώνα τους.
Ο Καρατζάς και ο Γερακάρης κάνουν αρχηγείο τους ένα μανάβικο στον Αι Γιώργη και από εκείνη τη στιγμή παρουσιάζεται η φυσιογνωμία του Αρχηγού, του Οπλαρχηγού Καρατζά.
Ο Γερακάρης δίνει πρώτος το παράδειγμα, είναι πάντα πλάι του τον παραδέχεται, τον βοηθά και τον συμβουλεύει.
Αρχικά οργανώνει στρατιωτικά το τμήμα του, δίνει τις πρώτες εντολές. Στέλνει 30 παλικάρια να σβήσουν τις φωτιές που είχαν ανάψει οι Τούρκοι στην Πάτρα. Στέλνει το Γερακάρη με λίγα παλικάρια να ειδοποιήσουν τους κατοίκους να φύγουν για τα περίχωρα για μεγαλύτερη ασφάλεια .
Στέλνει αγγελιοφόρους στους Προκρίτους που είχαν αναχωρήσει για τα Καλαβρυτοχώρια και τους ζητά ενισχύσεις και πολεμοφόδια για να καταλάβουν το Κάστρο . Συγκεντρώνει 50 παλικάρια τους χωρίζει σε μικρές ομάδες και τις τοποθετεί γύρω από το Κάστρο στα ακρινά σπίτια.
Όρισε τρεις κινητούς σκοπούς και δύο συνδέσμους και τους έδωσε εντολή να φωνάζουν όλη τη νύχτα κατά διαστήματα «Φύλακες γρηγορείτε» Οι Τούρκοι που άκουγαν από παντού το σύνθημα, νόμισαν πως είναι κυκλωμένοι από μεγάλη δύναμη και δεν τόλμησαν να εξορμήσουν και πάλι την νύχτα.
Από το πρωί της 22ας Μαρτίου οι Τούρκοι χτυπούν με τα κανόνια του κάστρου την πόλη.
Τον Καρατζά διακατείχε μια έμμονη ιδέα, έπρεπε το Κάστρο να πέσει το ταχύτερο δυνατό γιατί οι Τούρκοι δεν θα αργούσαν να στείλουν ενισχύσεις .Μα με τα λίγα παλικάρια που είχε , το Κάστρο δεν έπεφτε.
Έστειλε και ζήτησε βοήθεια από τους Προκρίτους .Στο μήνυμα του άρχισαν να καταφθάνουν παλικάρια μεμονωμένα και οπλισμένα με ότι πρόχειρο έβρισκαν.
Στις 23 Μαρτίου ο Καρατζάς άρχισε να χτυπάει το Κάστρο για πρώτη φορά με τα ναυτικά κανόνια που είχε εξασφαλίσει από καράβια Κεφαλλήνιων .Όμως τα κανόνια αυτά δεν ήταν σε θέση να προξενήσουν ζημιά στο κάστρο και το μυαλό του Καρατζά σοφίσθηκε να σκάψουν λαγούμι κάτω από το κάστρο και να τοποθετήσουν μπαρούτι προκειμένου μ΄ αυτό να ανατινάξουν μέρος των τειχών. Ενώ παράλληλα τη νύχτα κατέστρεψε το σύστημα ύδρευσης του Κάστρου και έμεινε χωρίς νερό .
Όμως τις κινήσεις των Πατρινών για το λαγούμι πληροφορήθηκαν οι Τούρκοι από τον πρόξενο της Αγγλίας Γκρήν.
Όταν οι Τούρκοι αντελήφθησαν ότι δεν είχαν νερό αποφάσισαν να εξέλθουν με όλη τη δύναμη τους για να αποκαταστήσουν την ύδρευση του Κάστρου. ΄Άρχισαν να ρίχνουν κανονιές και να εξορμούν από την πίσω πόρτα του Κάστρου και να χτυπούν τα παλικάρια του Καρατζά και των Κουμανιωταίων. Μπροστά στο Κάστρο ευρίσκονταν ο Καρατζάς και οι Κουμανιωταίοι, έδωσαν ένα αγώνα σώμα με σώμα με αποτέλεσμα να υποχρεώσουν τους Τούρκους να κλειστούν πάλι στο Κάστρο και να υπάρξουν πολλά θύματα εκατέρωθεν. Στους νεκρούς είναι και ο αδελφός των Κουμανιωταίων Σταμάτης . Το θάνατο του παλικαριού ,που προήλθε από βολή εκ των όπισθεν, χρησιμοποίησαν έντεχνα οι πρόκριτοι, για να δηλητηριάσουν τις σχέσεις των Κουμανιωταίων και του Καρατζά, αφού καλλιέργησαν και τους εμφύτευσαν σ΄ αυτούς την έμμονη ιδέα ότι ο Καρατζάς ήταν δολοφόνος του αδελφού τους.
Αυτή την έμμονη ιδέα και η διχόνοια ήταν οι αιτίες που όπλισαν το χέρι του πρωτοπαλίκαρου των Κουμανιωταίων Τσαλαμιδά αυτουργού της δολοφονίας του Καρατζά τις 4 Σεπτέμβρη του 1821.Ηθικοί όμως αυτουργοί αυτής της εγκληματικής πράξης υπήρξαν οι πρόκριτοι που δεν έβλεπαν με καλό μάτι την αρχηγεία του αγώνα στην πόλη από τον Καρατζά και συντηρούσαν τις υποψίες περί δολοφονίας του Σταμάτη Κουμανιώτη απ΄ αυτόν.
Είναι βέβαια αληθές πως τις υποψίες αυτές ο Καρατζάς ούτε επιβεβαίωσε ούτε αρνήθηκε, ίσως γιατί τις θεωρούσε ανάξιες διαψεύσεως αφού και οι δυο τους είχαν κοινό εχθρό και μάλιστα σε πρώτη μάχη.
Τελικά με πολιορκούμενους τους Τούρκους στο Κάστρο εισήλθαν στην πόλη οι πρόκριτοι και κατευθύνθηκαν όλοι στην Πλατεία Αγίου Γεωργίου όπου ο Γερμανός τέλεσε δοξολογία και τρισάγιο και όρκισε τους αγωνιστές στο σταυρό που ύψωσε υπέρ πίστεως και Ελευθερίας της Πατρίδος. Αυτά είναι λίγο πολύ γνωστά.
Σημασία έχει ότι οι Πρόκριτοι αγνόησαν τους πρωταγωνιστές και έκαναν το γνωστό “ΑΧΑΪΚΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΡΙΟ” με βάση το οποίο όρισαν υπευθύνους για τη διεξαγωγή του αγώνα τον Ανδρέα Λόντο και το Σωτήρη Χαραλάμπη ανθρώπους που δεν είχαν καμία γνώση και σχέση με τον πόλεμο.
Το διευθυντήριο απέρριψε πρόταση του Καρατζά να χτυπήσουν το Ρίο μια και οι πληροφορίες έλεγαν ότι έρχονται ενισχύσεις υπό τον Γιουσούφ Πασά.Οι ενισχύσεις πράγματι ήρθαν με αποτέλεσμα το όργιο των Τούρκων να κρατήσει όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα. Στις 15 Απριλίου έφτασε στην Πάτρα και ο Μουσταφάς, Κεχαγιά-Μπέης με μεγάλη δύναμη για να αποτελειώσει την καταστροφή των Πατρών.
Ο Καρατζάς παρά το ότι δεν εισακούσθηκε δεν σταμάτησε καθόλου τον αγώνα, οι προσβολές και οι νυχτερινές καταδρομές του ήταν συνεχείς.
Μετά την καταστροφή της Πάτρας οι Τούρκοι άρχισαν εφόδους και στις γύρω περιοχές. Ο Καρατζάς σε συνεννόηση με το Γρίβα , χωρίς να ειδοποιήσουν κανένα, αποφάσισαν να χτυπήσουν τους Τούρκους στο Γηροκομείο.
Το Γηροκομείο μετά από σκληρές μάχες έπεσε στα χέρια των Πατρινών.
Οι καμπάνες άρχισαν να χτυπούν χαρμόσυνα για ν’ αναγγείλουν την περιφανή νίκη των Ελλήνων με πρωταγωνιστή κατά κοινή ομολογία τον Οπλαρχηγό Παναγιώτη Καρατζά.
Η μάχη του Γηροκομείου ήταν η πρώτη μεγάλη τακτική μάχη και κίνησε το θαυμασμό όλων.
Ο Καρατζάς σ΄ αυτή τη μάχη απέδειξε ότι δεν ήταν μόνο μεγάλο παλικάρι αλλά είχε και στρατιωτικό μυαλό.
Οι Τούρκοι στη μάχη του Γηροκομείου άφησαν 100 νεκρούς και οι Έλληνες 20.Μετά την μάχη αυτή εγκατέλειψαν όλες τις γύρω από την Πάτρα θέσεις και εισήλθαν στο Κάστρο πολιορκούμενοι για δεύτερη φορά.
Αυτή η πολιορκία δυστυχώς διήρκεσε λίγο εξ αιτίας των διχονοιών και διαιρέσεων μεταξύ των προκρίτων και των οπλαρχηγών.
Η άφιξη του Τουρκικού στόλου με ενισχύσεις και η άνανδρος δολοφονία του Παναγιώτη Καρατζά επέδρασε καταλυτικά στη διάλυση και την σύμπτυξη των Ελλήνων στην περιοχή του Σαραβαλίου.
Η μεγαλοσύνη και η ανδρεία του Καρατζά, οι επιτυχίες του εναντίον των Τούρκων και η παραδοχή του από όλους τους αγωνιστές της Αχαΐας, οι ορθές προτάσεις του και η κρίση του σε δύσκολες καταστάσεις είχαν δημιουργήσει ενόχληση και αντιζηλία σε πολλούς προκρίτους αλλά και στους Κουμανιωταίους. Οι μεν Κουμανιωταίοι εφοβούντο μη τους πάρει τα πρωτεία, οι δε Πρόκριτοι μη τους μειώσει την επιρροή που είχαν στους δικούς τους ή κι ακόμη μη ζητήσει την Αρχηγεία στην περιοχή των Πατρών.
Αυτή η κατάσταση και η υποψίες περί δολοφονίας του Σταμάτη Κουμανιώτη έφεραν το αποτέλεσμα ,να στερηθεί η πατρίδα μας σε μια κρίσιμη για την Επανάσταση ώρα έναν πανάξιο οπλαρχηγό.
Ο Δήμος Πατρέων στην επιθυμία του να τιμήσει τη μνήμη του πρωτοπόρου της Λευτεριάς Καρατζά έδωσε το όνομα του σε ένα δρόμο της πόλεως, ενώ ο Φυσιολατρικός Σύνδεσμος Πατρών το 1972 εντοίχισε στο ανατολικό τοίχο του Καθολικού της Μονής μαρμάρινη αναμνηστική πλάκα, κάνοντας ες αεί γνωστό ότι στη Μονή Ομπλού ετάφη την 4η Σεπτεμβρίου 1821 ο Πατρινός Ήρωας της Επαναστάσεως ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΑΤΖΑΣ.
Θα σημειώσουμε τέλος ότι τα όπλα του οπλαρχηγού (δύο πιστόλες και ένα γιαταγάνι) που ήσαν μέχρι το έτος 1970 στην κατοχή του απ΄ευθείας απογόνου του Κωνσταντίνου Καρατζά πατρός του Αντιστράτηγου ε. α Ανδρέα Καρατζά που βρίσκεται μαζί μας δωρίθηκαν και ευρίσκονται στην αίθουσα του Εθνολογικού Μουσείου Πατρών.
Όμως παραμένει για υλοποίηση η πρότασή μας για διαμόρφωση του χώρου όπου ο τάφος του Οπλαρχηγού, που βρίσκεται έξω από τη Μονή Ομπλού, σε Ηρώο με ανάλογη επιγραφή καθώς και η κατασκευή ανδριάντα που μπορεί να τοποθετηθεί δίπλα στον Ναό του Οσίου Λουκά όπου η κατοικία του, ή στην Πλατεία Αγίου Γεωργίου όπου ξεκίνησε η Επανάσταση από τον Καρατζά στις 21 Μάρτη, την οποία επισημοποίησε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός στην ίδια πλατεία στις 25 του ιδίου μήνα.
Ελπίζουμε πως όλοι οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα πράξουν το καθήκον τους για την πλήρη εξόφληση της οφειλής τιμής προς τον Λαϊκό Πρωτεργάτη της Επανάστασης του 21 στην Πάτρα τον ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΡΑΤΖΑ.
* Ομιλία μου την Κυριακή 5-9-2004
στην εκδήλωση τιμής και μνήμης στον Καπετάν Καρατζά στη Μονή Ομπλού που διοργάνωσε Η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αχαΐας με το Δήμο Μεσσάτιδος