Επιστολή του καθηγητή Χημείας, Πανεπιστήμιο Πατρών Γιάννη Ματσούκα
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
Αγαπητά Μέλη της Ακαδημαϊκής Κοινότητας.
Υπέπεσε πρόσφατα στην αντίληψη μου το πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Καθηγητή Νομικής του ΕΚΠΑ κ. Σπύρου Βλαχόπουλου στο ένθετο Νέες Εποχές της εφημερίδας Το Βήμα(18/8/2024) με τίτλο, “Δύο Επίτιμοι Διδάκτορες – Δύο Κόσμοι”. Το εξαιρετικό άρθρο, αποτέλεσμα έρευνας των αρχείων του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου, οι συνειρμοί και οι συγκρίσεις με οδήγησαν στις παρακάτω επίκαιρες σκέψεις τις οποίες αξίζει να μοιραστώ μαζί σας.
Σύμφωνα με το άρθρο, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών το 1937 δεν κατάφερε να αναγορεύσει τον Einstein σε Επίτιμο Διδάκτορα του, παρά την επιθυμία της Φυσικομαθηματικής Σχολής, λόγω της τότε διεθνούς πολιτικής συγκυρίας στην Ευρώπη με ανερχόμενο τον εθνικοσοσιαλισμό. Η αιτία ήταν ότι ο Einstein ήταν εβραϊκής καταγωγής. Το Πανεπιστήμιο Αθηνών, παρά την επιθυμία των μελών του, δεν κατέστη δυνατόν να έχει τον Einstein μέλος της “ακαδημαϊκής οικογένειας” του.
Το Πανεπιστήμιο Πατρών το 2011 σε μια διαφορετική συγκυρία, παρά τις πρωτοφανείς και τεράστιες αντιδράσεις από ελάχιστα μέλη ΔΕΠ που έφεραν το θέμα μέχρι και στην Σύγκλητο προκειμένου να απαγορεύσουν την είσοδο στην Ελλάδα του επίσης διάσημου James Watson, αναγόρευσε τον Watson θριαμβευτικά σε Επίτιμο Διδάκτορα του με εισήγηση του Τμήματος Ιατρικής μετά την πρωτοβουλία μου να τον προσκαλέσω σε Συνέδριο του Πανεπιστημίου Πατρών. Ήταν μια κορυφαία σελίδα στην ιστορία του Πανεπιστημίου Πατρών για την οποία το Ίδρυμα είναι υπερήφανο.
Η σύγκριση:
Ο James Watson, βραβευμένος με Nobel Ιατρικής και Φυσιολογίας, κορυφαίος ερευνητής του αιώνα για την κοσμογονική ανακάλυψη της Διπλής Έλικας του DNA που άλλαξε τον κόσμο, συγκρίνεται και θεωρείται δικαίως ως ο Einstein της
Μοριακής Βιολογίας. Η ανακάλυψη του DNA με τον Francis Crick είναι η πλέον διαδραστική ανακάλυψη παγκοσμίως σε όλους τους τομείς της ζωής και το θεμέλιο της νέας εποχής για τον άνθρωπο που εδράζεται πλέον στην Επιστημονική αλήθεια.
Το Πανεπιστήμιο Πατρών και η Ελλάδα έχουν λόγους να είναι υπερήφανοι για την αναγόρευση του James Watson σε Επίτιμο Διδάκτορα. Η ιστορική επίσκεψη του Watson στην Ελλάδα και το Πανεπιστήμιο Πατρών, το 2011( Πάτρα) και 2016(Σπέτσες), προσκεκλημένος μου και του εμβληματικού Μεταπτυχιακού Προγράμματος “Ιατρική Χημεία” το οποίο προσκάλεσε στα ετήσια συνέδρια του έξι κατόχους Nobel, αποτυπώθηκε στο εξαιρετικό Λεύκωμα ”Η Ελλάδα Τιμά τον James Watson”(Broken Hill) σαν εκπαιδευτικό υλικό και παρακαταθήκη για τις επόμενες γενεές.
Μικρές ιστορίες τότε και σήμερα που δείχνουν πολλά για την κοινωνία, το πανεπιστημιακό περιβάλλον και τις ανθρώπινες αδυναμίες. Αρκεί να θυμόμαστε, να παραδειγματιζόμαστε και να μην επαναλαμβάνουμε τα λάθη του παρελθόντος.
Εύχομαι καλές γιορτές.
Γιάννης Ματσούκας
Καθηγητής Χημείας, Πανεπιστήμιο Πατρών.
ΤΟ ΒΗΜΑ ΝΕΕΣ ΕΠΟΧΕΣ
Σπύρος Βλαχόπουλος
Κυριακή 18 Αυγούστου 2024
Δύο επίτιμοι διδάκτορες, δύο κόσμοι
Βρισκόμαστε στον Απρίλιο του 1937. Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών γιορτάΖει τα 100 του χρόνια και στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων απονέμεται ο τίτλος του επίτιμου διδάκτορα σε 162 πρόσωπα. Δύο όμως ξεχωρίΖουν, για διαφορετικούς βέβαια λόγους: Ο ένας είναι ο Μπέρνχαρντ Ρουστ, υπουργός Παιδείας της ναΖιστικής Γερμανίας. Ο Ρουστ τυγχάνει επίσημης υποδοχής. Γίνεται δεκτός στο υπουργείο Εξωτερικών από τον πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά, ο οποίος του εγχειρίΖει τα διάσημα του Μεγαλόσταυρου του Τάγματος του Φοίνικος. Ο Ρουστ αναγορεύεται πρώτος, ξεχωριστά από το κύριο σώμα των επίτιμων διδακτόρων, και το δίπλωμα του απονέμεται στο Βερολίνο τον Φεβρουάριο του 1938 από τον πρέσβη της Ελλάδας Αλέξανδρο ΡίΖ0 Ραγκαβή, με την παρουσία του κοσμήτορα της Φιλοσοφικής Σχολής Ιωάννη Καλιτσουνάκη. Οπως αντιλαμβάνεται εύκολα κανείς από το αξίωμά του, ο Ρουστ (που αυτοκτόνησε τον Μάιο του 1945) δεν ήταν κάποιο τυχαίο πρόσωπο για το ναΖιστικό καθεστώς. Υπήρξε ο θεμελιωτής του εκναΖισμού της γερμανικής εκπαίδευσης, ενώ είχε υποότηρίξει ακόμη και τη φυλετική καταγωγή των Ελλήνων από τους Γερμανούς! Σύμφωνα μάλιστα με δημοσίευμα της εφημερίδας του ναΖιστικού κόμματος VMkisher Beobachter (Λαϊκός Παρατηρητής), ο Ρουστ δέχτηκε το δίπλωμα «επ’ ονόματι και του εθνικοσοσιαλιστικού κινήματος, το οποίο έδωσε νέο νόημα στην παλαιά αγάπη των Γερμανών για την Ελλάδα».
Ο άλλος επίτιμος διδάκτορας τυγχάνει θερμής υποδοΧής από τους φοιτητές. Πρόκειται για τον υπουργό Παιδείας της Γαλλίας Ζαν Ζε. Είναι το ηγετικό στέλεχος του ΡΙΖΟσπαστικού Σοσιαλιστικού Κόμματος ποι-) εντάχθηκε στο Λαϊκό Μέτωπο του Λεόν Μπλουμ και δολοφονήθηκε τον Ιούνιο του 1944 από τη Μιλίτσια του ΖΟΖέφ Νταρνάν, την παραστρατιωτική οργάνωση της κατοχικής κυβέρνησης του Βισί. Ο Ζαν Ζε έρχεται με υδροπλάνο της Air France στον αερολιμένα του Μεγάλου Πεύκου και κατευθύνεται στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεταννία. Εκεί, όπως αναφέρουν οι εφημερίδες της εποχής, «εγένετο αντικείμενον θερμοτάτων εκδηλώσεων εκ μέρους υπερχιλίων φοιτητών, οίτινες είχον συγκεντρωθή εκεί διά να τον επευφημήσουν». Μπέρνχαρντ Ρουστ και Ζαν Ζε: Πράγματι, δύο επίτιμοι διδάκτορες, δύο διαφορετικοί κόσμοι.
Υπάρχουν όμως και άλλοι επίτιμοι διδάκτορες οι οποίοι ξεχωρίΖουν. Ενας από αυτούς είναι ο Χάρολντ Λάσκι, βρε-τανός καθηγητής και μετέπειτα αρχηγός του Εργατικού Κόμματος, ο οποίος γίνεται επίτιμος διδάκτορας στη Νομική Σχολή. Αντίθετα τη διάκριση του επίτιμου διδάκτορα της Νομικής Σχολής δεν λαμβάνει ο Φριτς Πρινκσάιμ, τακτικός καθηγητής του Ρωμαϊκού Δικαίου στο Φράιμπουργκ. Σύμφωνα με τη μελέτη της Awas Καρακατσούλη για τους γερμανούς επίτιμους διδάκτορες του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπως «ενημέρωσε το Σώμα ο κοσμήτορας Κωνσταντίνος Τριανταφυλλόπουλος σε συνεδρίαση της Νομικής Σχολής, διαγράφηκε από τον αρχικό κατάλογο των προτεινομένων διδακτόρων “κατόπιν υποδείξεως της κυβερνήσεως”… Ο Pringscheim, που περιγράφεται από τον βιογράφο του ως “πατριώτης και νομικός”, είχε εκδιωχθεί από την έδρα του λόγω εβραϊκής καταγωγής το 1935» .
Στη Φυσικομαθηματική Σχολή υπήρξαν σκέψεις για την επιτιμοποίηση του Αλμπερτ Αινστάιν, που όμως δεν προχώρησαν, ίσως λόγω του ότι ο Αινστάιν ήταν ήδη «κόκκινο πανί» για τους εθνικοσοσιαλιστές. Αλλωστε, και όπως ήδη αναφέρθηκε, ο κατάλογος των επίτιμων διδακτόρων διαμορφώνεται ύστερα από έλεγχο και έγκριση του καθεστώτος Μεταξά. Ωστόσο, επίτιμος διδάκτορας γίνεται ο Μαξ Πλανκ, ο μεγάλος γερμανός φυσικός που ανέδειξε τον Αϊνστάιν. Οπως μας πληροφορεί και πάλι η Αννα Καρακατσούλη, λόγω «αντιρρήσεων καθαρά πολιτικού και όχι επιστημονικού χαρακτήρα δύο καθηγητών της Χημείας Τροφίμων, του Γεώργιου Ματθαιόπουλου (πρώην πρύτανη του ΕΚΠΑ κατά τα έτη 1928/29) και του μαθητή του Σπυρίδωνα Γαλανού, η υποψηφιότητα του Einstein δεν προκρίθηκε και αντικαταστάθηκε από τον Μαχ Planck (Βραβείο Νομπέλ 1918). Το επιχείρημα ήταν ότι ο Planck είχε μεν αποχωρήσει από την ενεργό επιστημονική δράση (το 1937 ήταν 79 ετών), αλλά είχε παραμείνει στη Γερμανία». Σε συμβολικό πάντως επίπεδο και εκ των υστέρων, η επιτιμοποίηση του Μαξ Πλανκ αντί του Αϊνστάιν, όσον αφορά την αντίσταση στον εθνικοσοσιαλισμό, ίσως έχει ακόμη μεγαλύτερη αξία: Τον Ιανουάριο του 1945 εκτελείται από τους vazi ο νεότερος γιος του Μαξ Πλανκ γιατί συμμετείχε σε δολοφονική απόπειρα εναντίον του Χίτλερ τον Ιούλιο του 1944.
Μικρές ιστορίες, οι οποίες όμως δείχνουν πολλά για την κοινωνία, το κράτος και τους θεσμούς Αρκεί να θυμόμαστε και να παραδειγματιΖόμαστε, έστω και σε άλλες συγκυρίες, από τις ιστορίες αυτές.
Ο κ. Σπύρος Βλαχόπουλος είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΕΚΠΑ.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας του ναΖιστικού κόμματος Beobachter (Λαϊκός Παρατηρητής), ο Ρουστ δέχτηκε το δίπλωμα «επ’ ονόματι και του εθνικοσοσιαλιστικού κινήματος».