Μουσεία Τα Σπίτια Μεγάλων Ποιητών και Λογοτεχνών
Της Σμαράγδας Μιχαλιτσιάνου
Στο εξωτερικό αναδεικνύουν τα σπίτια των ανθρώπων του πνεύματος , ενδεικτικά αναφέρουμε το σπίτι του μεγάλου δραματουργού Ερρίκου Ίψεν στο Όσλο, γιατί δημιούργησαν την πολιτιστική τους κληρονομιά. Στη χώρα μας είχαμε επαναπαυτεί στον χαρακτηρισμό διατηρητέου , με αποτέλεσμα να ρημαχτούν από τον αδυσώπητο χρόνο οι κατοικίες αυτές , όπως του Νομπελίστα Γιώργου Σεφέρη, αφού δεν περίσσευαν κονδύλια για αυτό τον σκοπό από τον Κρατικό κορβανά.
Από την άλλη είχαμε και την οξύτητα στις σχέσεις μεταξύ των κληρονόμων , που έφθανε σε σημείο σκληρής αντιπαράθεσης , ώστε να γίνουν άχρηστα υλικά οικίες μεγάλων προσωπικοτήτων, όπως το πατρικό σπίτι της Μαρίας Κάλλας στο Νεοχώρι Μεσσηνίας .
Ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία γι΄ αυτά από ιδιώτες και πολιτιστικούς φορείς. Έτσι διασώθηκαν κάποια σπίτια μεγάλων μορφών των Ελληνικών Γραμμάτων , τα οποία και έγιναν Μουσεία.
Εξαίρεση αποτελεί το Μουσείου Καζαντζάκη στην Κρήτη, που εγκαινιάστηκε στις 27 Ιουνίου του 1983, από την τότε υπουργό Πολιτισμού, την αξέχαστη Μελίνα Μερκούρη.
Το Ίδρυμα «Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη» είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (Ν.Π.Ι.Δ.), μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, εποπτεύεται από το Υπουργείο Οικονομικών και την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κρήτης και το καταστατικό του κυρώθηκε με Προεδρικό Διάταγμα που δημοσιεύτηκε στις 2 Μαρτίου 1984.
Το Μουσείο Καζαντζάκη
Αποδίδει τιμή στον σπουδαίο άνθρωπο του πνεύματος, τον συγγραφέα, στοχαστή, φιλόσοφο, πολιτικό, ταξιδευτή Νίκο Καζαντζάκη.
Βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του πατρογονικού χωριού του Νίκου Καζαντζάκη, τους ιστορικούς Βαρβάρους (σημερινή Μυρτιά). Η Έκθεση του Μουσείου στεγάζεται σε χώρο, ο οποίος διαμορφώθηκε εκεί όπου βρισκόταν το πατρικό σπίτι της οικογένειας Ανεμογιάννη, οικογένειας συγγενικής με τον καπετάν Μιχάλη, τον πατέρα του συγγραφέα.
Ιδρύθηκε το 1983 από τον αείμνηστο Γιώργο Ανεμογιάννη, σκηνογράφο-ενδυματολόγο, έναν από τους πρωτοπόρους του θεάτρου στην Ελλάδα. Βασικός στόχος του ήταν να διασωθεί η μνήμη του συγγραφέα και να προβληθεί το έργο και η σκέψη του. Σημαντική βοήθεια προσέφερε η Ελένη Σαμίου-Καζαντζάκη, δεύτερη σύζυγος του συγγραφέα.
Το 2009, ο χώρος ανακαινίστηκε πλήρως, χάρη στη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ελληνικού Δημοσίου. Οι εργασίες περιελάμβαναν την αναδιαμόρφωση του κτιρίου και την επανέκθεση των Συλλογών του, με νέα σεναριακή δομή και σύμφωνα με τις σύγχρονες επιστημονικές κατευθύνσεις και μουσειολογικές μεθόδους. Η νέα μουσειακή εμπειρία πλαισιώθηκε από διαδραστικά οπτικοακουστικά εκθέματα και ασύρματη ακουστική ξενάγηση.
Μόνιμη έκθεση του Μουσείου Καζαντζάκη
Είναι αποκλειστικά αφιερωμένη στο έργο και τη ζωή του συγγραφέα και στεγάζεται στο κεντρικό κτίριο του Ιδρύματος.
Σε αυτή ο επισκέπτης θα δει χειρόγραφα, επιστολές, έγγραφα, ελληνικές και ξένες εκδόσεις, φωτογραφίες και προσωπικά αντικείμενα, θεατρικό υλικό, σπάνιο οπτικοακουστικό υλικό, και ποικιλία έργων τέχνης με απεικονίσεις του συγγραφέα.
Το φυσικό υλικό, μαζί με ψηφιακές αναπαραγωγές, αναπτύσσεται σε πέντε θεματικές ενότητες:
Βιογραφικά στοιχεία (Παιδικά χρόνια, Σύζυγοι, Φίλοι, Προσωπικά αντικείμενα)
Η “Οδύσεια” του Καζαντζάκη
Επιρροές, Επιστολές & Προσωρινά εκθέματα
Πρώιμα έργα, Θεατρικά, Παιδικά βιβλία και η “Ασκητική”
Μυθιστορήματα, “Ταξιδεύοντας…”, Αναγνωστήριο, Σινεμά, Πολιτκή και μελέτες για τον Καζαντζάκη
Η Μόνιμη Έκθεση του Μουσείου είναι πλήρως προσβάσιμη για άτομα με κινητική ή οπτική αναπηρία.
Μουσείο Σολωμού Και Επιφανών Ζακυνθίων
Το Σωματείο ιδρύθηκε το έτος 1959, και κατόρθωσε να οικοδομήσει και στη συνέχεια να δημιουργήσει, στην ιστορική πλατεία του Αγίου Μάρκου, το Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, που άρχισε να λειτουργεί από το έτος 1966. Από τότε πέτυχε να συγκεντρώσει εκθέματα μοναδικής αξίας, ιστορικά, καλλιτεχνικά, λαογραφικά, με κυριότερα τα διασωθέντα από τον Νικόλαο Βαρβιάνη αυτόγραφα έργα του Διονυσίου Σολωμού, τις παρτιτούρες από τις όπερες του Παύλου Καρρέρ, χειρόγραφα και ενθύμια των Αντωνίου Μάτεση, Γρηγορίου Ξενοπούλου, Διονυσίου Ρώμα, και ακόμα έργα ζωγραφικής, μουσικά όργανα, έπιπλα εποχής, κ.ά.
Στο ισόγειο του μεγάρου του, από το 1968, στεγάζεται το μοναδικό Μαυσωλείο στην Ελλάδα, με τους τάφους των δύο ποιητών, Διονυσίου Σολωμού και Ανδρέα Κάλβου, ενώ στους ορόφους εκτίθενται διάφορα κειμήλια του επτανησιακού πολιτισμού και προσωπικά αντικείμενα, προσωπογραφίες, και χειρόγραφα Επιφανών Ζακυνθινών, τεκμηριώνοντας έτσι μία ολόκληρη εποχή, που καταστράφηκε στη σεισμοπυρκαγιά του 1953.
Σχολεία από όλη την Ελλάδα, επισκέπτονται το Μουσείο δωρεάν, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ενώ το Μαυσωλείο είναι ναός προσκυνήματος χιλιάδων επισκεπτών από την Ελλάδα και την Κύπρο.
Το Μουσείο, παρά τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει, προσπαθεί να προβάλει τον επτανησιακό πολιτισμό και να πραγματοποιεί δράσεις, στηριγμένο στα έσοδα από το αντίτιμο εισόδου (4€ το ολόκληρο εισιτήριο / 2€ το μειωμένο για άτομα άνω των 65 ετών και για όσους έχουν διάφορες εκπτωτικές κάρτες (φοιτητές, πολυτέκνους και κατόχους Ευρωπαϊκής Κάρτας Νέων (European Youth Card).), στην εθελοντική προσφορά εξωτερικών συνεργατών του και στην ετήσια συνδρομή (ύψους 50,00€) των Μελών του, με έντονη τη συναίσθηση ότι, το Μουσείο είναι ένας χώρος με σπουδαίο εκπαιδευτικό ρόλο μέσα στην τοπική κοινωνία, αλλά και στην ευρύτερη κοινότητα. H είσοδος στο Μαυσωλείο είναι ελεύθερη για όλους τους επισκέπτες.
Μουσείο Σικελιανού στη Λευκάδα
Στην οικία Σικελιανού στη Λευκάδα (οδός Κύπρου) στεγάζεται το ομώνυμο μουσείο, που αγοράστηκε από την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας το 2009. Ανακαινίστηκε και διαμορφώθηκε σε ένα πρωτοποριακό μουσειακό χώρο που παραδόθηκε στο Δήμο Λευκάδας και εγκαινιάστηκε στις 6 Οκτωβρίου 2017.
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο μουσείο που δεν εκθέτει απλά ενθυμήματα από τον Αλαφροΐσκιωτο ποιητή ,αλλά ταξιδεύει τον επισκέπτη σε κάθε πτυχή όχι μόνο της ζωής αλλά και του έργου του μέσα από μια πρωτοποριακή αρχιτεκτονική και μουσειολογική προσέγγιση, έργο μια ομάδας διακεκριμένων επιστημόνων.
Στο χώρο του θα συναντήσει κανείς εκθέματα που αφορούν στη ζωή και το έργο του Σικελιανού, τα οποία πρόσφεραν μεγάλα μουσεία, συλλέκτες και φορείς από όλη την Ελλάδα.
Στο μουσείο υπάρχουν ιδιαίτερα εκθέματα όπως το νυφικό της Άννας και υφαντά της, τα χειροποίητα ρούχα που ύφανε η Εύα για τον εαυτό της και για τις Δελφικές Εορτές, το διαβατήριό της, η πλεξούδα από τα πορφυρά μαλλιά της, σπάνιες εκδόσεις και χειρόγραφα, φωτογραφικό υλικό, ταινίες και ηχογραφημένες απαγγελίες με τη φωνή του ίδιου του ποιητή.
Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών το πατρικό
του Κωστή Παλαμά στην Πάτρα
«Το σπίτι που γεννήθηκα, ίδιο στην ίδια στράτα
στα μάτια μου όλο υψώνεται και μ’ όλα του τα νιάτα»
Με τους παραπάνω στίχους παρουσίαζε ο Κωστής Παλαμάς . από τις σπουδαιότερες πνευματικές φυσιογνωμίες του νέου Ελληνισμού, το σπίτι στο οποίο γεννήθηκε και έζησε την παιδική του ηλικία και βρίσκεται στο κέντρο της Πάτρας επί της οδού Κορίνθου 241.
Όταν έφυγαν οι γονείς του και ήταν σε πολύ μικρή ηλικία, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρική οικία για το Μεσολόγγι, όπου θα τελείωνε το σχολείο πλάι στον θείο του που είχε αναλάβει την κηδεμονία των δύο από τα τρία παιδιά της οικογένειας Παλαμά.
«Έχετε γεια, σπιτάκι με την πρόσοψη την κολονάτη την καμαρωτή, από των γονιών μου τους ίσκιους πια στοιχειωμένο για πάντα σπίτι! Έχετε γεια περιβολάκι, που προς εσένα από την πίσω του όψη κοίταζε το σπίτι μας, κ’ εσύ, φεγγάρι…» γράφει το 1913 ο ποιητής, και καταθέτει τις μνήμες του από το σπίτι στο οποίο γεννήθηκε ένα απομεσήμερο Πέμπτης, στις δύο η ώρα, 13 του Γενάρη του 1859.
Λίγα χρόνια μετά το σπίτι περιήλθε στα χέρια νέων ιδιοκτητών.
Για πολλά χρόνια, το πατρικό σπίτι του Έλληνα λογοτέχνη είχε εγκαταλειφθεί και λίγοι γνώριζαν ότι ήταν η πρώτη κατοικία του πολύ σημαντικού Έλληνα συγγραφέα. Αντίστοιχα, κάθε προσπάθεια απόκτησης του χώρου από το ελληνικό δημόσιο παρέμενε άκαρπη με αποτέλεσμα ο χώρος να στέκει μισοξεχασμένος και ετοιμόρροπος.
Ωστόσο, το 2014,ο ομογενής Αθανάσιος Στεφανόπουλος από την Καλιφόρνια, λάτρης του έργου του Παλαμά και Πατρινός στην καταγωγή, αγόρασε το σχεδόν διαλυμένο σπίτι στην οδό Κορίνθου στο κέντρο της Πάτρας και το μετέτρεψε σε πολυχώρο τέχνης και πολιτισμού με στόχο να διασωθεί το όνομα και η πολιτιστική ταυτότητα του χώρου μέσα στον οποίο γεννήθηκε και έζησε ο Κωστής Παλαμάς.
Η ιστοσελίδα της «Στέγης Γραμμάτων Κωστής Παλαμάς». Είναι ο φορέας που διαχειρίζεται την οικία του Ποιητή στην Πάτρα και υποστηρίζει τις πολιτιστικές δράσεις που συνδέονται με αυτήν. Υλοποιεί το όραμα του Αθανάσιου Στεφανόπουλου, ο οποίος αγόρασε το οίκημα και με τη συνεργασία άξιων και ευαίσθητων ανθρώπων αναστήλωσε το σπίτι όπου γεννήθηκε ο ποιητής και του έδωσε μια δεύτερη ζωή. Έτσι λοιπόν το σπίτι ανακατασκευάστηκε κατ’ ομοίωση του αρχικού κτιρίου και με πλήρη σεβασμό στην ιστορία του. Αυτή η δεύτερη ζωή, όπως έκριναν τα μέλη του Δ.Σ του φορέα δεν έπρεπε να αρχίζει και να τελειώνει πάνω στο φαινόμενο «Παλαμάς», αλλά να αποκτήσει ευρύτερο περιεχόμενο. Ο ίδιος ο Παλαμάς, άλλωστε, συνομιλούσε με τους πνευματικούς ανθρώπους του καιρού του, μετείχε στα πράγματα της χώρας, ήταν ανοιχτός σε ιδέες, ρεύματα, γεγονότα.
Έτσι είναι ένα σπίτι ανοιχτό στους ανθρώπους, στις ιδέες, στο μέλλον, ώστε να αποτελέσει το ίδιο το σπίτι τον καταλύτη για αναζητήσεις και πνευματική παραγωγή που θα επιτρέψει στη γενέτειρα πόλη του ποιητή, στους νέους ανθρώπους ιδιαίτερα, να κάνουν ένα βήμα μπροστά, ένα άλμα προς τον κόσμο.
Σήμερα, ο χώρος είναι επισκέψιμος , με δωρεάν είσοδο.
Στο χώρο υπάρχει μία μόνιμη έκθεση της ιστορίας του κτιρίου και παράλληλα εκτίθενται διάφορα χειρόγραφα του Κωστή Παλαμά, ενώ εκεί φιλοξενούνται πλήθος πολιτιστικών εκδηλώσεων, ενώ παρέχονται και οργανωμένες ξεναγήσεις σε θεματικά διαμορφωμένους χώρους με θέμα τη ζωή του Κωστή Παλαμά. Μέσα στο εκθετήριο υπάρχει ήδη η προτομή του Κωστή Παλαμά που είναι έργο του Κων. Δημητριάδη και αποτελεί δωρεά της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας Πελοποννήσου.
Στη βιβλιοθήκη έχουν τοποθετηθεί εκδόσεις του Ιδρύματος «Κωστή Παλαμά», οπού εκεί ο επισκέπτης θα έχει τη δυνατότητα μελέτης του έργου του ποιητή.
Το κτίριο του Αρχείου Καβάφη στην Πλάκα
Ένας χώρος ,στην οδό Φρυνίχου 16 Β’ ,ανοιχτός σε όλους, που εγκαινιάστηκε τον Νοέμβριο του 2023 και φιλοξενεί το λογοτεχνικό και το προσωπικό αρχείο του ποιητή, 966 βιβλία που περιλαμβάνονταν στη βιβλιοθήκη του, αλλά και μια συλλογή τεκμηρίων και έργων τέχνης με αναφορές στον Καβάφη.
Το απέκτησε το Ίδρυμα Ωνάση στα τέλη του 2012, διασφαλίζοντας την παραμονή του στην Ελλάδα και αποτρέποντας τον ενδεχόμενο κατακερματισμό του.
Σκοπός του Ιδρύματος Ωνάση είναι η ανοιχτότητα και η ελεύθερη πρόσβαση στο αρχείο κοινού και ερευνητών, καθώς και η διάδοση του διεθνούς χαρακτήρα της ποίησης του Κ. Π. Καβάφη. Την ίδια στιγμή, το αρχείο εμπλούτισε τις συλλογές της Ωνασείου Βιβλιοθήκης με σπάνιες εκδόσεις και την πολιτιστική κληρονομιά επτά αιώνων.
Μετά τη δημοσίευση της ψηφιακής συλλογής του Αρχείου Καβάφη τον Μάρτιο του 2019, η οποία κατέστησε το αρχείο ανοιχτό και προσιτό σε όλους, το Ίδρυμα Ωνάση επένδυσε στη δημιουργία του Αρχείου Καβάφη, ενός χώρου στην Αθήνα για το αρχείο του ποιητή.
Σκοπός ήταν η δημιουργία ενός χώρου για τα γραπτά και τα βιβλία του ποιητή, τα προσωπικά του αντικείμενα και έπιπλα, πλαισιωμένα από έργα τέχνης που μας δίνουν την ευκαιρία να κατανοήσουμε σε βάθος την ολοένα αυξανόμενη επίδρασή του σε καλλιτέχνες από την εποχή του μέχρι και σήμερα. Τον Δεκέμβριο του 2024, το Αρχείο Καβάφη δίνει πρόσβαση στο κοινό σε δύο επιπλέον αίθουσες του κτιρίου, με περισσότερα αντικείμενα και βιβλία της βιβλιοθήκης του ποιητή, έργα τέχνης εμπνευσμένα από τον ίδιο από καλλιτέχνες σύγχρονούς τους, αλλά και έργα που δημιούργησαν και παρουσίασαν σύγχρονοι καλλιτέχνες στο πλαίσιο του φεστιβάλ “Archive of Desire” του Ιδρύματος Ωνάση στη Νέα Υόρκη (28 Απριλίου – 6 Μαΐου 2023).
Ο Χώρος του Αρχείου Καβάφη
Περιλαμβάνει πέντε αίθουσες για το κοινό: μία αίθουσα με τα προσωπικά αντικείμενα του Κ. Π. Καβάφη, μία αίθουσα με αντικείμενα, βιβλία, αλλά και έργα τέχνης με αναφορές στο έργο του Καβάφη, μία αίθουσα αφιερωμένη στην Αθήνα του Καβάφη, μία αίθουσα με σύγχρονα έργα εμπνευσμένα από τον ποιητή, και το Αναγνωστήριο. Το αρχείο και η βιβλιοθήκη φυλάσσονται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, κατά τη συνήθη πρακτική των αρχείων, εντός του νέου χώρου.
Οι αίθουσες με τη συλλογή από προσωπικά αντικείμενα και έπιπλα του ποιητή αντικατοπτρίζουν τις παραστάσεις στον προσωπικό του χώρο στην Αλεξάνδρεια. Ανάμεσα σε φωτογραφίες του ιδίου και της οικογένειάς του, βάζα, κορνίζες, ένα αντίγραφο των γυαλιών του, το γραφείο του και άλλα μικρά και μεγάλα αντικείμενα, ξεχωρίζουν έξι προσωπογραφίες του ποιητή από σύγχρονούς του καλλιτέχνες. Αντίγραφα των ποιημάτων του συνομιλούν με τα αντικείμενα του χώρου και μας μεταφέρουν στον κόσμο της καβαφικής ποίησης. Τα μόνα αντικείμενα που ο ποιητής δεν άγγιξε ποτέ, αλλά εκτίθενται στον χώρο, είναι η νεκρική μάσκα του, αλλά και η πρώτη έκδοση των καβαφικών ποιημάτων, σε φιλολογική επιμέλεια Ρίκας Σεγκοπούλου και εικονογράφηση Τάκη Καλμούχου, η οποία τυπώθηκε το 1935, μετά τον θάνατό του.
Σε συνέχεια της αίθουσας με τα προσωπικά αντικείμενα του ποιητή, μια νέα αίθουσα έρχεται να συμπληρώσει τα θραύσματα μνήμης από το περιβάλλον της οικίας του στην Αλεξάνδρεια και να επεκτείνει τα όσα γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για τον ποιητή. Ερχόμαστε ακόμα πιο κοντά στον Καβάφη με μια συλλογή αντικειμένων του ποιητή, πορσελάνες και κεραμικά από την Κίνα, έπιπλα arabesque τεχνοτροπίας από ξύλο και φίλντισι.
Στον ίδιο χώρο, μπορούμε να εξερευνήσουμε και το αναγνωστικό προφίλ του ποιητή μέσα από μια επιλογή από τα 966 βιβλία της βιβλιοθήκης του που διασώζονται έως και σήμερα.
Στην αίθουσα «Η Αθήνα του Καβάφη» ξεχωρίζουν οι σελίδες από τα ημερολόγια που κράτησε ο Καβάφης από τα ταξίδια του στην Αθήνα και πλήθος επιστολών και σημειωμάτων θαυμασμού και συγκίνησης για το έργο του Αλεξανδρινού ποιητή από τον Γρηγόριο Ξενόπουλο, τον Ίωνα Δραγούμη, τον Άγγελο Σικελιανό, τον Δημήτρη Μητρόπουλο, τον Τέλλο Άγρα, τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη και τον νομικό και οικονομολόγο Γεώργιο Χαριτάκη, ο οποίος μετέφερε τα καλά λόγια του Κωστή Παλαμά για το έργο του Καβάφη, μεταξύ άλλων. Η αίθουσα περιλαμβάνει επίσης εκδόσεις διακεκριμένων Αθηναίων ποιητών και πεζογράφων με χειρόγραφες αφιερώσεις τους στον Καβάφη. Ο Άγγελος Σικελιανός τού αφιέρωσε τον «Τελευταίο Ορφικό Διθύραμβο» (1932), ο Κώστας Καρυωτάκης τα «Νηπενθή» (1921), ο Μιλτιάδης Μαλακάσης τα «Αντίφωνα» (1931), ο Γιώργος Θεοτοκάς τις «Ώρες αργίας» (1931) και η Γαλάτεια Καζαντζάκη το «11 π.μ. − 1 μ.μ. κι’ άλλα διηγήματα» (1929).
Δέκα χρόνια πριν από το πρώτο του ταξίδι στην Αθήνα, ο Καβάφης είχε υποστηρίξει την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα, τα οποία είχε δει από κοντά σε νεαρή ηλικία κατά την παραμονή του στο Λονδίνο. Στην ίδια αίθουσα εκτίθενται τα άρθρα του για το θέμα δημοσιεύτηκαν τόσο στα αγγλικά όσο και στα ελληνικά και δείχνουν πόσο στενά παρακολουθούσε τη βρετανική συζήτηση γύρω από το ζήτημα.
Το Σπίτι του Ελύτη – Μουσείο
Στεγάζεται στο οίκημα (Διοσκούρων 4 και Πολυγνώτου) του Υπουργείου Πολιτισμού και λειτουργεί με τη στήριξή του.
Μέγιστος Έλληνας ποιητής, ο Οδυσσέας Ελύτης —ποιητής του ανοιχτού ορίζοντα, της υπερβατικής σκέψης, της λαμπερής έκφρασης— αποτελεί πολύτιμο εθνικό κεφάλαιο, εξαιρετικής σημασίας.
Η ποίησή του, με τα πολλαπλά σημεία και σύμβολα, τη δυναμική και τις αξίες που προβάλλει, γίνεται ένα ισχυρό αντιστάθμισμα στην καθημερινή απαξίωση ζωτικών αρχών μας.
Θεμελιώδεις έννοιες της Ελυτικής σκέψης, επιχειρεί να υπηρετήσει το Σπίτι του Ελύτη – Μουσείο, οργανώνοντας μία ιδιαίτερη έκθεση, που φέρνει τον επισκέπτη κοντά στις ιδέες, στις λυρικές εικόνες, στην λιτότητα και στην αισθητική του ποιητή.
Προς τον σκοπό αυτό, το μικρό Μουσείο – Σπίτι του Ελύτη, διαμορφώνεται πάνω σε δύο συντεταγμένες: της μετάδοσης πληροφορίας για τη ζωή και το έργο του Οδυσσέα Ελύτη —εμπεριέχοντας, ως ανεκτίμητο έκθεμα, το σύνολο τού γραφείου του ποιητή— και της μύησης στην ποιητική λειτουργία, μέσω της προσωπικής εμπειρίας, δηλαδή της βιωματικής σχέσης του επισκέπτη με τον χώρο και τα αυθεντικά ντοκουμέντα.
Βασιζόμενο εξ ολοκλήρου στην ιδιωτική συλλογή της Ιουλίτας Ηλιοπούλου, συλλογή εικαστικών έργων, αντικειμένων, βιβλίων, ποικίλου αρχειακού υλικού του Οδυσσέα Ελύτη, το μουσείο διαρθρώνεται στους εξής επιμέρους χώρους-ενότητες:
Εκθεσιακός χώρος
Ένα σύντομο χρονολόγιο προβάλλει τους κύριους σταθμούς της ζωής και του έργου του ποιητή — συνοψίζοντας τις εννέα δεκαετίες της ζωής του.
Αποσπάσματα λόγου του Ελύτη μαζί με αρχειακό υλικό —χειρόγραφα, εικαστικά, αντικείμενα— διαμορφώνουν συνοπτικές θεματικές ενότητες που επικεντρώνονται στη γλώσσα, τη διαδικασία της γραφής, την ελληνική διαχρονία, τους βασικούς άξονες της ποίησής του, καθώς και τη σχέση του με τις υπόλοιπες τέχνες.
Μικρή πινακοθήκη αγαπημένων έργων του Ελύτη συμπληρώνει την εισαγωγική έκθεση.
Αναπαράσταση Γραφείου του Ελύτη
Στην εσωτερική αίθουσα του ισογείου μεταφέρθηκε και διαρθρώθηκε σε πιστή αναπαράσταση ο χώρος εργασίας του Οδυσσέα Ελύτη.
Περιλαμβάνει: το γραφείο του, αυτό που χρησιμοποιούσε από τη μαθητική του ηλικία και σε όλη τη συγγραφική διαδρομή του, έπιπλα καθιστικού, —σκυριανό καναπέ, τραπέζι από παλιά ζωγραφισμένη κασέλα, μεταξύ άλλων— καθώς και τη βιβλιοθήκη του, έπιπλο που σχεδίασε ο Γιάννης Μόραλης, για να φιλοξενήσει γύρω στους επτακόσιους τίτλους βιβλίων της προσωπικής συλλογής του ποιητή. Τον χώρο συμπληρώνουν τα εικαστικά έργα που κοσμούσαν τους τοίχους του διαμερίσματός του.
Ο χώρος αποτελεί για τον επισκέπτη μία ιδιαίτερη εμπειρία και, συνάμα, μία σημαντική έμμεση διδαχή αισθητικής και λιτότητας.
Αίθουσα Εκδηλώσεων
Χώρος πολλαπλών χρήσεων, με χωρητικότητα ογδόντα 80 περίπου θέσεων, εξοπλισμένος με κλασικό πιάνο και ηχητική εγκατάσταση.
Βιβλιοθήκη
Περιλαμβάνει εκδόσεις βιβλίων του Ελύτη, αλλά και βιβλία για την ποίησή του, καθώς και πολλές ξενόγλωσσες εκδόσεις και μεταφράσεις έργων του. Στον χώρο αυτό στεγάζονται και δύο κομψές βιβλιοθήκες του Οδυσσέα Ελύτη με βιβλία γαλλικής κυρίως λογοτεχνίας.
To Μουσείο Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη στη Σκιάθο
Το σπίτι – μουσείο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη στη Σκιάθο, απέχει ελάχιστα από το λιμάνι της Χώρας και βρίσκεται δίπλα στην πλατεία και την κεντρική οδό, Παπαδιαμάντη. Εκεί ο άγιος των Ελληνικών Γραμμάτων έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του και άφησε την τελευταία του πνοή.
Κτίστηκε γύρω στο 1860 από τον παπά – Αδαμάντιο, πατέρα του συγγραφέα. Το κτίριο από το 1954 ανήκει στο Δήμο Σκιάθου. Το 1965 χαρακτηρίστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία (ΦΕΚ 618/Β΄/17-9-1965).
Το 1990 πραγματοποιήθηκαν εργασίες επισκευής και στερέωσης του κτιρίου. Σήμερα, ο όροφος του σπιτιού διατηρείται ως η κατοικία του Παπαδιαμάντη με αυθεντικά έπιπλα και αντικείμενα της εποχής, ενώ το ισόγειο λειτουργεί ως εκθεσιακός χώρος παλαιών και νέων εκδόσεων του Παπαδιαμάντη.
Το σπίτι αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα σκιαθίτικης λαϊκής αρχιτεκτονικής, από τα ελάχιστα που διατηρούνται μέχρι σήμερα χωρίς μεταγενέστερες αλλοιώσεις και αλλαγές. Είναι διώροφο, με τοίχους από πέτρα και από τσατμά, στεγασμένο με ξύλινη στέγη που καλύπτεται με κεραμίδια “βυζαντινού” τύπου. Στο εσωτερικό του σπιτιού εισερχόταν κανείς από το αδιέξοδο δρομάκι πίσω από την πλατεία μέσω μιας πλακοστρωμένης αυλής, περιφραγμένης με ψηλό λιθόκτιστο αυλόγυρο.
Το κατώι είναι μονόχωρο και χρησίμευε ως αποθήκη και κελάρι. Ένας στύλος δεσπόζει στο κέντρο του, που στηρίζει το επάνω πάτωμα, με την παράξενη παρουσία ενός πηγαδιού στο πλάι του. Στο ανώι ανέβαινε κανείς από μια ξύλινη σκάλα από τη μεριά της αυλής, για να βρεθεί πρώτα στο χαγιάτι και στο μαγειρείο του σπιτιού. Σήμερα, στο χαγιάτι ανεβάζει και δεύτερη μεταγενέστερη ξύλινη σκάλα από τη μεριά της πλατείας, απ’ όπου εισέρχονται οι επισκέπτες στο σπίτι. Το ανώι αποτελείται από τρία δωμάτια με δίφυλλες πόρτες, στα οποία οδηγεί ένας μικρός χώρος στην είσοδο με το εικονοστάσι αριστερά, στο μέρος της ανατολής. Απέναντι από την είσοδο βρίσκεται η σάλα, ο χώρος υποδοχής του σπιτιού, όπου δεσπόζουν ο χαρακτηριστικός παλιός καναπές και το γραφείο του Παπαδιαμάντη. Πάνω στο γραφείο σε μια μικρή ξύλινη βιτρίνα φυλάσσονται τα προσωπικά αντικείμενα του συγγραφέα, το ψαλτήρι του, το μελανοδοχείο του, ο κοντυλοφόρος, η πένα του και κάποια χειρόγραφα. Στο μικρό δωμάτιο στα δεξιά, το υπνοδωμάτιο του Παπαδιαμάντη, μόλις που χωράει το στενό κρεβάτι του. Το μεγάλο δωμάτιο στα αριστερά ήταν το καθημερινό, το “χειμωνιάτικο” δωμάτιο με το τζάκι. Στο ιστορικό αυτό τζάκι ο “κοσμοκαλόγερος” των ελληνικών γραμμάτων πέρασε τις επιθανάτιες στιγμές του.
Το σπίτι του Παπαδιαμάντη στη Σκιάθο, δίνει στον επισκέπτη την εντύπωση ότι ξεπηδά από τα διηγήματά του.
Μουσείο η οικία του Γιάννη Ρίτσου στην Καστροπολιτεία της Μονεμβασίας από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού
Δημοτικό Μουσείο Γιάννη Ρίτσου στη Μονεμβασιά
Στη μετατροπή της οικίας του ποιητή της Ρωμιοσύνης, του Γιάννη Ρίτσου, στην Καστροπολιτεία της Μονεμβασίας, σε Δημοτικό Μουσείο, προχωρούν το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, η Περιφέρεια Πελοποννήσου και ο Δήμος Μονεμβασίας μέσω Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτιστικής Ανάπτυξης.
Το έργο που χρηματοδοτείται από το ΥΠΠΟΑ, υλοποιείται, υπό την εποπτεία των αρμόδιων υπηρεσιών του, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας και την Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Η συνεργασία για τη δημιουργία ενός εκθεσιακού χώρου αφιερωμένου στον Γιάννη Ρίτσο, μια από τις εμβληματικότερες προσωπικότητες της νεότερης ελληνικής ποίησης, αναδείχθηκε κατά την αυτοψία που διενήργησε η Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη, στο σπίτι του ποιητή και στα μνημεία της Καστροπολιτείας. Σκοπός του έργου «Μετατροπή της οικίας Γιάννη Ρίτσου στο Κάστρο Μονεμβασίας σε Δημοτικό Μουσείο» είναι η δημιουργία ενός εκθεσιακού χώρου για να παρουσιάζεται η προσωπικότητα του ποιητή και η σχέση του με το γενέθλιο τόπο του, τη Μονεμβασιά. Στη μόνιμη έκθεση θα παρουσιάζεται η ζωή και το έργο του ποιητή, μέσα από επιλεγμένα εμβληματικά, για κάθε ενότητα, ποιήματα, αποτελώντας σταθμό στην ελληνική και διεθνή λογοτεχνική κληρονομιά. Η σύνδεση με το ιστορικό παρελθόν, η ενδυνάμωση της συλλογικής μνήμης και η ευαισθητοποίηση των κατοίκων του Δήμου Μονεμβασίας σε θέματα ανάδειξης της Ιστορίας του τόπου τους και του πολιτισμού τους, είναι βασικοί στόχοι της πρότασης σχεδιασμού της έκθεσης, συνεισφέροντας μακροπρόθεσμα στη βιώσιμη ανάπτυξη της περιοχής.
Στο αντικείμενο της σύμβασης περιλαμβάνονται οι αναγκαίες μουσειολογικές και μουσειογραφικές μελέτες και οι εν γένει εργασίες διαμόρφωσης και μετατροπής της οικίας σε Μουσείο Γιάννη Ρίτσου. Η διαφορετική ματιά του ποιητή στη Μονεμβασιά που θα προσφέρει η έκθεση, θα συμβάλλει στην προβολή και ανάδειξη του ιστορικά εμβληματικού αυτού τόπου. Με σύγχρονο ψηφιακό, διαδραστικό και ψυχαγωγικό τρόπο θα εμπλουτίζει την πολιτιστική ταυτότητα του Δήμου, αποτελώντας πόλο προσέλκυσης επισκεπτών.
Η οικία της οικογένειας του Γιάννη Ρίτσου βρίσκεται στην είσοδο του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου της Κάτω Πόλης Μονεμβασίας. Η πρόσβαση σε αυτήν γίνεται από το κεντρικό καλντερίμι της Κάτω Πόλης, μέσω δρομικής καμάρας. Ο αρχικός πυρήνας της μπορεί να αναχθεί στους μεταβυζαντινούς χρόνους. Ολόκληρη η περιοχή της Παλαιάς Μονεμβασίας, γέφυρα και βράχος, είναι κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος, και η χερσόνησος της Μονεμβασίας ως τόπος ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και ως ιστορικός τόπος με κήρυξη, επίσης, ως μνημείων των οικισμών και των τειχών επί της χερσονήσου.
Ο Πύργος του Γεωργίου Δροσίνη στις Γούβες Ευβοίας
Είναι κτισμένος πάνω σε βραχώδες ύψωμα, στο κέντρο σχεδόν του χωριού. Είναι ένα διώροφο κτίσμα με πέτρινους τοίχους πάχους 1 μέτρου. Στις δύο αντιδιαμετρικές γωνίες του υπάρχουν δύο κυλινδρικοί πύργοι που δίνουν στο κτίσμα μια αρκετά ασυνήθιστη για τα ελληνικά δεδομένα όψη.
Η Ιστορία του Πύργου
Ο πύργος κτίστηκε τη δεκαετία του 1810- από τον Τούρκο Ιμπραήμ Αγά που είχε φήμη αιμοσταγούς τυράννου. Αρχιμάστορας ήταν ο σκλάβος Αχμέτ, ο οποίος μετά το τέλος της ανέγερσης, όπως λέει ο θρύλος, σε αντάλλαγμα των υπηρεσιών του αφέθηκε ελεύθερος.
Μετά την απελευθέρωση, το 1831, ο Τούρκος πούλησε όλο του το τσιφλίκι στις Γούβες στους Αλέξανδρο Δεσύλλα και Βαπτιστή Δρόσο. Το 1833 ο πύργος περιήλθε στον Κωνσταντίνο Πετροκόκκινο, παππού εκ μητρός του Γεωργίου Δροσίνη (1859-1852). Ο λογοτέχνης (που, σημειωτέον, γεννήθηκε στην Πλάκα) πέρασε κάποια νεανικά καλοκαίρια, μεταξύ 1876 και 1882, στον πύργο, όπως φαίνεται από μεταγενέστερα γραπτά του («Αγροτικαί Επιστολαί», «Το Μοιρολόι της Όμορφης»).
Ο Γεώργιος Δροσίνης, που είχε πολύ ωραίες αναμνήσεις από την παραμονή του εκεί έγραψε το παρακάτω κείμενο με τον τίτλο «Το Κάστρο στην Τέχνη και στο Λόγο» :
«Βαρύς από τα χρόνια στο κατηφόρισμα της ζωής το λέω αποφασιστικά: Αν καθώς στο γέρο Φάουστ, παρουσιαζόταν μπροστά μου ο Μεφιστοφελής και με ρωτούσε σαν τι θέλω να μου δώσεις για πληρωμή για να του πουλήσω τη ψυχή μου θα του έλεγα χωρίς δισταγμό: Κάνε με πάλι δεκαοκτώ χρόνων παλικάρι και πήγαινε με στον Πύργο των Γουβών όπως ήταν αυτός και τα περίγυρά του όταν πρωτοπήγα εκεί…»
Μετά το 1882, η ιδιοκτησία του τσιφλικιού πέρασε στους κατοίκους-ακτήμονες της περιοχής και, την ίδια πάνω-κάτω εποχή, ο πύργος περιήλθε στην ιδιοκτησία του ιερέα του χωριού Σταύρου Παπαϊωάννου και εν συνεχεία στους απογόνους του. Κάποια στιγμή πέρασε στην Κοινότητα Γουβών. Για πολλά χρόνια παρέμεινε εγκαταλειμμένος ενώ συνοδευόταν από τη φήμη ότι ήταν στοιχειωμένος από τα θύματα του Ιμπραήμ Αγά.
Είχε κριθεί διατηρητέο οίκημα ήδη από το 1977 (ΦΕΚ. 417/ 29.04.77). Για κανα δυο χρόνια μετά το 2013 ένα μεγάλο πανό με τη λέξη «ΒΟΗΘΕΙΑ» ήταν κρεμασμένο από το παράθυρο του πρώτου ορόφου.
Τελικά ο πύργος ανακαινίσθηκε το 2015. Σήμερα ανήκει στο Δήμο Ιστιαίας – Αιδηψού και λειτουργεί ως μουσείο, στεγάζοντας μια ενδιαφέρουσα λαογραφική συλλογή.
Αποτελείται από ένα κεντρικό, διώροφο, ορθογώνιο οικοδόμημα και είναι
χτισμένος με αργολιθοδομή χωρίς εξωτερικό επίχρισμα. Η στέγη είναι κεραμοσκεπή, τόσο του κυρίως κτίσματος όσο και των γωνιακών πύργων.
Στην αρχική μορφή του πύργου, η κυρία είσοδος του πύργου ήταν στον δεύτερο όροφο και ήταν προσβάσιμη από πέτρινη εξωτερική σκάλα εφαπτομένη του ΝΔ πυργίσκου. Η είσοδος αυτή και η σκάλα υπάρχουν ακόμα αλλά τώρα υπάρχει και μια είσοδος στο ισόγειο.
Ο πύργος έχει ανακαινιστεί πρόσφατα χωρία να αλλοιωθούν τα χαρακτηριστικά της εποχής στην οποία ανήκει.
Πηγές: Το υπουργείο Πολιτισμού, οι ιστοσελίδες των Μουσείων κι όχι μόνο.