- Γεννημένος στα Ιωάννινα, με ρίζες από το Μέτσοβο και το Θέρμο, πόσο βαθιά καθορίζουν αυτοί οι τόποι την εσωτερική σας γεωγραφία;
Σε καθοριστικό βαθμό ομολογώ, είμαι κατά 75% Ηπειρώτης και κατά 25% Αιτωλοακαρνάνας και δεδομένου ότι αμφότερες οι περιοχές φέρουν παράδοση βαθαίωνη, αποτελούν παιδιόθεν τροφή πνευματική αλλά και καλλιτεχνική για εμένα. Οσονούπω ολοκληρώνω αισίως την 4η δεκαετία του επίγειου βίου μου και εξ απαλών ονύχων είμαι λάτρης των εικόνων και συν το χρόνω έγινα και λάτρης των αναμνήσεων, κάθε τι που παραπέμπει σε διαχρονικότητα αποτυπώνεται με τρόπο ανεξίτηλο στην ιδιοσυγκρασία μου. Ως εκ τούτου από τον Ηρακλή της Δωδώνης στον ‘’έτερο’’ λεοντόκαρδο της Αιτωλίας, τον Τίτορμο, τα ερεθίσματα είναι αρίφνητα. Στην κοιλάδα της Δωδώνης, κάθε φορά αντηχούν στα αυτιά μου οι αρχαίες αφηγήσεις, όσο για την Πίνδο, τα πάλαι ποτέ ιερά εδάφη των Μουσών, είναι ειδυλλιακή.
- Η παιδεία σας κινείται ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ιταλία. Τι άφησε μέσα σας η εμπειρία των σπουδών στο Μπάρι;
Μετέβην για πολυτεχνικές σπουδές στην πάλαι ποτέ Απουλία, νυν Πούλια, προτού κλείσω το 18ο έτος της ηλικίας μου, δηλονότι έφηβος ακόμα. Δεδομένου λοιπόν ότι διαμόρφωνα τον χαρακτήρα μου, η ολιγοετής παραμονή μου εκεί με σφυρηλάτησε και μάλιστα με τρόπο, ομοιόμορφο θαρρώ. Αφενός βρισκόμουν σε ένα ξένο κράτος, αφετέρου η γεωγραφική μορφολογία καθώς επίσης και τα ήθη και τα έθιμα των κατοίκων της νοτίου Ιταλίας, θύμιζαν πάρα πολύ την πατρίδα μας, με αποκορύφωμα την μυρωδιά της ελαιοσυγκομιδής το φθινόπωρο σε ολόκληρη την περιοχή. Εξυπακούεται πως το πίσω μέρος του κεφαλιού μου, αντηχούσε και η ιστορία της Μεγάλης Ελλάδας και της αρχαίας θαλασσοπορίας της Αδριατικής, με ότι αυτό συνεπαγόταν για το πνευματικό μου γίγνεσθαι.
- Πώς συνομιλούν μέσα σας η οικονομική επιστήμη και η εικαστική δημιουργία — λογική και έμπνευση, ανάλυση και συναίσθημα;
Μικρός ήμουν παιδί των θετικών επιστημών κατά κύριο λόγο, πάραυτα είχα μια ‘’ανεξήγητη’’ ροπή προς το μάθημα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Οι σπουδές μου στο πολυτεχνείο με δίδαξαν να πραγματοποιώ την εκάστοτε έρευνα αλλά και εικαστική απόδοση με δεδομένα και τεκμήρια, δηλαδή με ευρήματα, γραμματειακές πηγές και μέσα από τεχνοτροπία πραγματιστική. Κινούμαι στο μεταίχμιο μεταξύ των δύο κόσμων, με απώτερο σκοπό ένα αποτέλεσμα – τηρουμένων των αναλογιών- κοντά στην πραγματικότητα, είτε μυθική είτε ιστορική.
- Πότε μετατράπηκε η αγάπη για την τέχνη και την Ιστορία από προσωπικό πάθος σε συνειδητή πορεία ζωής;
Παρότι εγγενής, εκδηλώθηκε εντόνως το 2010, όταν άρχισε να λαμβάνει διαστάσεις ο διασυρμός του έθνους μας λόγω οικονομικής κρίσης. Θέλησα λοιπόν να εντρυφήσω στην πανάρχαια και ένδοξη πορεία του τόπου μας, προκειμένου να λάβω απαντήσεις και να καυτηριάσω μέσα μου το απόστημα της κατακραυγής. Συνεπώς η ροπή μου προς την ελληνική αρχαιότητα και το πάθος μου για δημιουργία εικόνας, εξελίχθηκαν εν παραλλήλω. Άμεσο αποτέλεσμα και μέσω της συστηματικής σάρωσης της ελληνορωμαϊκής γραμματείας αλλά και της δημιουργίας μιας αλληλουχίας εικαστικών έργων, ήταν να οδηγηθώ ολίγα έτη αργότερα στην διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων, με στόχο την επαναφορά στο προσκήνιο της ένδοξης παρακαταθήκης των προγόνων μας και την καθιέρωση της ως πρότυπο ηθικής και πνευματικής προόδου. Έκαστος εφ’ ω ετάχθη λοιπόν, διότι το αύριο επιβάλλεται να είναι καλύτερο.
- Η ενασχόλησή σας με την αρχαιότητα και τη ναυτιλία μοιάζει να ενώνει δύο κόσμους: τον χρόνο και το ταξίδι. Τι αναζητάτε μέσα από αυτούς;
Εν πρώτοις να ειπωθεί πως η ναυτοσύνη, ως οργανωμένη δραστηριότητα στην θάλασσα, ανέδειξε το ανθρώπινο είδος σε παγκόσμιο, τον δε Ελληνισμό, σε έναν εκ των κυρίων πολιτισμών της Μεσογείου ήδη από την αρχαϊκή εποχή, αν όχι νωρίτερα. Σχετικά με τον χρόνο, η ελληνική αρχαιότητα είναι η περίοδος κατά την οποία μεταλαμπαδεύονται αξίες όπως το πολίτευμα, η επική λογοτεχνία και η αθλητική επανάσταση των Ολυμπιακών αγώνων, στην ευρύτερη λεκάνη της Μεσογείου με αποτέλεσμα τον ρόλο του Ελληνισμού ως ιδρυτικού μέλους του Δυτικού κόσμου. Τούτων λεχθέντων, εκ των προαναφερθέντων επιδιώκω την υπενθύμιση των κλεών αλλά και των αγώνων της μακράς προγονικής αλληλουχίας μας. Εν ολίγοις όπως έλεγε και ο παππούς μας Θουκυδίδης «Μέγα τὸ τῆς θαλάσσης κράτος».
- Ως αυτοδίδακτος εικαστικός, πώς αντιλαμβάνεστε τη σχέση ανάμεσα στην έμπνευση και την εκπαίδευση;
Εντός των ορίων της δικής μου δράσης είναι έννοιες αλληλένδετες, όπερ σημαίνει ότι η όποια σύλληψη ιδέας και λαμβάνοντας υπόψιν ότι καλούμαι να την αποτυπώσω στο χαρτί, επιβάλλεται να ακολουθεί κανόνες που απορρέουν από την ενδελεχή έρευνα και τον πραγματισμό. Από ένα τέχνεργο γεωμετρικής εποχής, όπως ένα αγγείο ή ένα αγαλμάτιο μέχρι μία ηγεμονική προσωπογραφία της Ελληνιστικής περιόδου, όπως ο Αλέξανδρος ο Μέγας ή ο Πύρρος Α’ της Ηπείρου και μια ολόκληρη αρχιτεκτονική σύνθεση, η έμπνευση θα πρέπει να γεννήσει μία σκηνοθεσία άμεσα αντιληπτή για τον θεατή. Διότι το μήνυμα πρέπει να καθίσταται όσο το δυνατόν πιο σαφές. Η εικονιστική παράσταση, εφόσον δεν υφίσταται ακριβές εικονογραφικό πρότυπο, δύναται να το εξιδανικεύσει ή και να το μεταρσιώσει, ώστε να αποτυπωθεί βαθιά στην μνήμη των επερχόμενων γενεών.
- Πώς ορίζετε τον ρόλο του καλλιτέχνη όταν ταυτόχρονα λειτουργεί ως ερευνητής, ποιητής και αρθρογράφος;
Φέρει πρόσημο εκπαιδευτικό τρόπον τινά, υπό την έννοια του ότι η όποια εμβάθυνση στα λεγόμενα γραπτά μνημεία του πολιτισμού μας, ήτοι την γραμματολογία και την λογοτεχνία, δύναται να λειτουργήσει ως οδηγός τεκμηριωμένης αποτύπωσης της όποιας εικαστικής πρωτοβουλίας. Ναι μεν η τέχνη δεν έχει όρια, εντούτοις και εν τοις πράγμασι αποτελεί πάγια άποψη μου, ότι ρόλος της είναι η ηθική καθοδήγηση και η αφύπνιση. Με επιστέγασμα την εικαστική απόδοση, η έρευνα δημιουργεί το γνωστικό υπόβαθρο, η ποίηση το καλλιεργεί γλωσσολογικά και μαζί με την αρθρογραφία μεταφυτεύει τον σπόρο.
- Η διεθνής αναγνώριση και οι τίτλοι που σας έχουν αποδοθεί τι σημαίνουν για εσάς: επιβεβαίωση, ευθύνη ή πρόκληση;
Πρωτίστως ευθύνη για να είμαι ειλικρινής, ακριβώς επειδή άπαξ και μου αποδοθεί ο όποιος τίτλος ή επιβράβευση, είναι καθήκον μου να ανεβάσω τον πήχη στην μετέπειτα σταδιοδρομία μου ώστε και να ανταποδώσω την τιμή αλλά και να διανθίσω το εικαστικό αλλά και το ερευνητικό περιεχόμενο. Εννοείται πως και η επιβεβαίωση έχει το νόημα της, αν μη τι άλλο αποτελεί ανάδραση για τον δημιουργό.
- Πόσο δύσκολο είναι να διατηρεί κανείς την αυθεντικότητα της καλλιτεχνικής του φωνής μέσα σε ένα διεθνές θεσμικό πλαίσιο;
Οφείλω να ομολογήσω ότι είναι μεγαλύτερη η απήχηση του έργου μου εκτός συνόρων παρά εντός. Γενικότερα μιλώντας όμως, ζούμε σε έναν κόσμο διαττόντων αστέρων, που το αυθεντικό τείνει να αμαυρωθεί και να λησμονηθεί λόγω υπέρμετρων νεωτερισμών και άσκοπων θεαθηνισμών, είναι αρκετά επίπονο ή ενίοτε και προκλητικό. Ασφαλώς και είμαι υπέρ της εξέλιξης, ειδικά στον τομέα της ιατρικής επιστήμης, αλλά η άνευ όρων και ορίων καλπάζουσα με προβληματίζει εν μέρει, εν ολίγοις «μέτρον ἄριστον» όπως έλεγε και ένας εκ των 7 σοφών της αρχαιότητας, ο Κλεόβουλος εκ Λίνδου.
- Η συνεργασία σας με διεθνείς πολιτιστικούς φορείς και εκθέσεις πώς έχει επηρεάσει την εξέλιξη της δουλειάς σας;
Είναι μία εξαίρετη εμπειρία, καμία αμφιβολία επ’ αυτού. Η αλληλεπίδραση με οραματιστές από άλλους πολιτισμούς από κάθε γωνιά της οικουμένης, διεγείρει την οπτική μου σε τέτοιο βαθμό που επηρεάζει ακόμα και την καλλιτεχνική τεχνοτροπία μου ενίοτε. Εννοείται πως αποτελεί και μια οδό διάχυσης των εγχειρημάτων μου και αυτό είναι κάτι το οποίο ανατροφοδοτεί το όραμα μου για ανάδειξη της μακράς κληρονομιάς της Μεσογείου. Ως τέκνα της τελευταίας και δει της ανατολικής, είναι καθήκον μας να την τιμούμε για τα δώρα που έχει προσφέρει στον πολιτισμό μας, επί παραδείγματι το Κλιματικό Βέλτιστο.
- Το project με παλαιοντολόγους από την Ουρουγουάη υπήρξε ένα ιδιαίτερο σημείο αναφοράς. Πώς γεννήθηκε αυτή η σύμπραξη;
Θρυαλλίδα για το όλο εγχείρημα αποτέλεσε η ανακάλυψη ενός υπερμεγέθους κρανίου του μεγαλύτερου είδους των σμιλοδόντων, του Smilodon Populator, στην Limetas Creek της Ουρουγουάης. Το περίφημο δείγμα ΜΝΗN-P 957, ένα διαμάντι της παλαιοβιολογίας. Το σύστημα υπολογισμών μάζας Van Valkenburgh & Prevosti, αποκάλυψε ότι αυτό το συγκεκριμένο κρανίο ανήκε πριν 11.000 έτη, σε έναν σμιλόδοντα 436 κιλών, έναν apex predator της τροφικής αλυσίδας τότε. Όταν υπέπεσε στην αντίληψη μου η είδηση, την ίδια ημέρα επικοινώνησα με τον υπεύθυνο μελέτης, τον κύριο Aldo Manzuetti και του εξέφρασα την επιθυμία μου να δημιουργήσω με βάση το εύρημα, ολόκληρο τον σκελετό του θηρίου. Εκείνος και οι συνεργάτες του εντυπωσιάστηκαν και για τους επόμενους 7 μήνες μου απέστελλαν λεπτομερές υλικό για την ανατομία του είδους. Αποτέλεσμα ένας πήλινος σκελετός ενισχυμένος με οπλισμό, κλίμακας 1:1 και μήκους 3 μέτρων, τον οποίο και σαρώσαμε ψηφιακά σε εγκαταστάσεις των Αθηνών, με την στήριξη χρηματοδοτικού προγράμματος της Ε.Ε.
- Τι σας αποκάλυψε η επιστημονική προσέγγιση του “γιγαντισμού των ειδών” για τη σχέση ανάμεσα στην επιστήμη και την τέχνη;
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο, η τέχνη και δει η εικαστική, πρέπει να στέκεται αρωγός στα της διάδοσης της επιστήμης, πολλώ μάλλον όταν πρόκειται για κεφάλαια-σταθμούς. Ο γιγαντισμός των ειδών μας θυμίζει την ύπαρξη ενός άλλου, διαφορετικού και συνάμα φαντασμαγορικού κόσμου του παρελθόντος, ο οποίος ειρήσθω εν παρόδω, ενδέχεται έως ενός ορισμένου σημείου να επηρέασε εμμέσως και την βιοσοφία των προϊστορικών προγόνων μας, αυτή δηλαδή που μεταλαμπαδεύτηκε μέσα από την μυθολογία στην ύστερη καταγεγραμμένη ιστορία. Επιπροσθέτως θα έπρεπε να μας διευρύνει τον ορίζοντα στα της βιοποικιλότητας του οικοσυστήματος μας.
- Η ψηφιακή αναπαράσταση και σάρωση μπορούν, κατά τη γνώμη σας, να λειτουργήσουν ως νέα μορφή πολιτιστικής μνήμης;
Η τεχνολογία έχει εισβάλει για τα καλά στην ζωή μας, με τα θετικά αλλά και με τα αρνητικά της. Εν τη προκειμένω ναι, μπορεί να συμβάλει στην διάδοση του πολιτισμού και στην δημιουργία φυσικών αρχείων εξαιρετικής λεπτομέρειας, τα οποία σε βάθος χρόνου θα αποτελούν με την σειρά τους κειμήλια. Σε έναν κόσμο που φυραίνει ηθικώς, είθε η τεχνολογία να δράσει ως αιγίδα του πολιτιστικού κεφαλαίου άπαξ δια παντός.
- Πώς βιώσατε τη διεθνή προβολή σας μέσα από τα μέσα ενημέρωσης και τι άφησε αυτό στην προσωπική σας πορεία;
Ήταν μια υπέροχη εμπειρία για εμένα, πρωτίστως διότι με αυτόν τον τρόπο το εγχείρημα μου διαχύθηκε από τις Η.Π.Α. μέχρι και το Χονγκ Κονγκ, όχι μόνο υπό την έννοια του ότι μου ενίσχυσε την καλλιτεχνική υπόσταση, αλλά για το ότι κατάφερα να περάσω και ένα μήνυμα αναφορικά με τον απώτερο παρελθόν και τον πλούτο της παλαιοπανίδας. Εκ των πραγμάτων επηρέασε και ακόμα επηρεάζει την πορεία μου. Μολαταύτα κύριο μέλημα μου είναι να μιλάω μέσα από το καλλιτεχνικό και ηθικό αποτύπωμα και όχι από την όποια φήμη μου.
- Αν η ποίηση «ενώνει τους ανθρώπους», ποια είναι σήμερα η πιο σιωπηλή αλλά ουσιαστική της δύναμη;
Δράττομαι της ευκαιρίας να πω πως η ποίηση στην προφορική της μορφή, είναι το μέσο διάσωσης και μεταλαμπάδευσης της μυθολογίας μας, ήτοι της κρυσταλλωμένης αφήγησης των βιωμάτων και των φυσικών φαινομένων των ανθρώπων που έζησαν στην περιοχή μας την Εποχή του Χαλκού και του Σιδήρου. Εμποτισμένη με υπερβολές, νεωτερισμούς και συμβολισμούς προφανώς. Για τους Έλληνες αλλά και για όλον τον κόσμο, απαρχή της λογοτεχνίας και της ποίησης αποτελεί ή θα έπρεπε να αποτελεί, η ομηρική. Διόλου τυχαίο το γεγονός πως το 2018 ένας βρετανικός κολοσσός των ΜΜΕ, ο BBC, διεξήγαγε δημοσκόπηση σε 108 διεθνείς κριτικούς και ειδικούς, οι οποίοι ψήφισαν την Οδύσσεια ως την υπ’ αριθμόν 1 ιστορία που διαμόρφωσε τον κόσμο, με την Ιλιάδα να κατατάσσεται επίσης στην πρώτη δεκάδα. Άλλωστε η Ελληνική μυθολογία και δει η ηρωολογία, ανατέλλει με τον Περσέα, κορυφώνεται με τον τρίτης γενεάς απόγονο του, τον Ηρακλή και δύει με τα γεγονότα του Τρωικού πολέμου, ακριβώς επειδή ο τελευταίος συμβολίζει την πτώση της Χαλκοκρατίας άρα και της λεγόμενης Ηρωικής Εποχής. Αυτά για να αντιληφθούμε την δύναμη της ποίησης. Σε γενικότερο πλαίσιο βεβαίως, ποίηση σημαίνει καλλιέργεια του πνεύματος και της κριτικής σκέψης, σημαίνει εξωτερίκευση ψυχικού και ευεξία. Στην σημερινή εποχή και σε συλλογικό επίπεδο, ακράδαντη πεποίθηση μου είναι η πιο βαρύνουσα δύναμη της είναι η διάνοιξη επικοινωνιακών οδών ανάμεσα σε ανθρώπους από κάθε γωνιά του κόσμου και η δημιουργία ενός παγκόσμιου δικτύου αλληλεπίδρασής. Ως εικαστικός να προσθέσω ότι η αλληλεπίδραση εικόνας και λόγου πρέπει να λειτουργεί ως πράξη κάθαρσης και εξαγνισμού ενός τραυματικού παρελθόντος και να παρακινεί τον θεατή για δράση και εξέλιξη, εντός ηθικού πλαισίου ασφαλώς.