Σε μια εποχή όπου η ελευθερία του λόγου συζητιέται περισσότερο από ποτέ, το θέατρο έρχεται να θυμίσει τη δύναμη της αμφισβήτησης, του γέλιου και της σκέψης. Η παράσταση «ΜΙΛΗΣΤΕ ΕΛΕΥΘΕΡΑ», βασισμένη στο έργο «Η κυρία και ο υπάλληλος» του Νικολάι Άλντο, ανεβαίνει για πρώτη φορά πανελληνίως σε σκηνοθεσία του Μίλτου Νίκα, φέρνοντας στη σκηνή μια ιστορία που ισορροπεί ανάμεσα στη φάρσα και την πολιτική σάτιρα. Παρότι γράφτηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’70, το έργο μοιάζει σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ, αγγίζοντας ζητήματα φόβου, κοινωνικών βεβαιοτήτων και της συχνά σιωπηλής σχέσης του πολίτη με την εξουσία.
Με χιούμορ, ένταση και μια σχεδόν παράλογη θεατρική συνθήκη, η ιστορία παρακολουθεί έναν δημόσιο υπάλληλο του οποίου η καθημερινότητα ανατρέπεται από την απρόσμενη είσοδο μιας μυστηριώδους γυναίκας στο γραφείο του. Από εκείνη τη στιγμή ξεκινά μια πορεία αμφιβολίας και αυτογνωσίας, όπου οι βεβαιότητες καταρρέουν και η συνείδηση ζητά απαντήσεις.
Ο σκηνοθέτης Μίλτος Νίκας προσεγγίζει το έργο με έντονο κωμικό ρυθμό, αναδεικνύοντας παράλληλα το κοινωνικό και πολιτικό του υπόβαθρο. Με τη βοήθεια των ηθοποιών και με τη μουσική της εποχής να δημιουργεί την ατμόσφαιρα, η παράσταση επιχειρεί να προσφέρει στο κοινό όχι μόνο γέλιο, αλλά και αφορμή για σκέψη.
Στη συνέντευξη που παραχώρησε στη δημοσιογράφο Ευτυχία Λαμπροπούλου για το περιοδικό «Πατρινόραμα-Hellenic», ο Μίλτος Νίκας μιλά για τη σκηνοθετική του προσέγγιση, τη σημασία του τίτλου «ΜΙΛΗΣΤΕ ΕΛΕΥΘΕΡΑ» και για το πώς το θέατρο μπορεί να αφυπνίσει ερωτήματα που παραμένουν επίκαιρα μέχρι σήμερα.
Τι σας προσέλκυσε στο έργο «μιλήστε Ελεύθερα», που βασίζεται στο «Η κυρία και ο υπάλληλος» του Νικολάι Άλντο και γιατί θεωρήσατε πως είναι η κατάλληλη στιγμή για το πρώτο πανελλήνιο ανέβασμά του;
Από την πρώτη ανάγνωση με κέρδισε το έργο, είδα εικόνες, μου άρεσε η πλοκή, τα πρόσωπα και το πόσο επίκαιρο είναι και ας έχει γραφτεί στα τέλη της δεκαετία του ’70. Είναι τόσο σύγχρονα τα θέματα και τόσο αναπάντητες οι ερωτήσεις που μας θέτει. Γέλασα διαβάζοντας το και μου άρεσε πολύ το πολιτικό και κοινωνικό του υπόβαθρο. Ένα τέτοιο κείμενο είναι μια πρόκληση για την σκηνική του απόδοση και με μεγάλη χαρά ξεκίνησα να ζω σε αυτόν τον σχεδόν παράλογο κόσμο του.
Η παράσταση ισορροπεί ανάμεσα στη φάρσα και στην πολιτική σάτιρα. Πώς διαχειριστήκατε σκηνοθετικά αυτή τη λεπτή γραμμή;
Προσπάθησα με τους εξαιρετικούς ηθοποιούς που έχω να διαμορφώσουμε μια ακραία κωμική συνθήκη που θα φώτιζε τα νοήματα και τα ερωτήματα που το έργο θέτει. Το γέλιο επιτρέπει στον θεατή χωρίς να το αντιληφθεί να εισπράξει όλα τα επίπεδα αυτού του ωραίου κειμένου και ανάλογα να εμπλακεί εφόσον το επιθυμεί με όποιο από αυτά τα θέματα τον αφορούν.
Στο έργο τίθεται το ερώτημα αν η απειλή είναι εξωτερική ή αν προέρχεται από τη συνείδηση του ίδιου του ήρωα. Πώς αποτυπώνεται αυτή η εσωτερική σύγκρουση στη σκηνική σας προσέγγιση;
Η απειλή στο έργο είναι εξωτερική και προέρχεται από μια άγνωστη γυναίκα που εισβάλει στο γραφείο και στη ζωή ενός δημοσίου υπαλλήλου. Όλοι μας φοβόμαστε το άγνωστο, αυτό που μας ξεβολεύει και μας ακυρώνει τις βεβαιότητες που έχουμε φτιάξει για να νοιώθουμε ασφάλεια. Έτσι και ο θεατής παρακολουθεί τον υπάλληλο να μπαίνει όλο και πιο βαθειά στην αμφιβολία για όλα αυτά που θεωρούσε βέβαια και είχε πάψει πια να αναρωτιέται αν ισχύουν ή όχι. Μέσα από την καταλυτική επίδραση της μυστηριώδους γυναίκας ξυπνά η συνείδηση του και απαιτεί από αυτόν απαντήσεις.
Υπογράφετε και τη μουσική επιμέλεια. Ποιο ρόλο παίζει ο ήχος και η μουσική στο θεατρικό έργο που σκηνοθετήσατε;
Η μουσική είναι πάντα συμπρωταγωνιστής στη δημιουργία της ατμόσφαιρας του έργου. Επέλεξα μουσικές της εποχής του έργου, ακούσματα που θα είχαν και τα πρόσωπα της ιστορίας μας, που υπογραμμίζουν και αναδεικνύουν την κωμωδία και που δίνουν ρυθμό, που είναι απαραίτητο συστατικό της κωμωδίας.
Σε μια εποχή όπου ο δημόσιος λόγος συχνά φιλτράρεται ή περιορίζεται, τι σημαίνει για εσάς ο τίτλος «ΜΙΛΗΣΤΕ ΕΛΕΥΘΕΡΑ»;
Ο τίτλος είναι επίσης ένα αιχμηρό σχόλιο σε όσα συμβαίνουν γύρω μας. Μπορεί ο δημόσιος λόγος συχνά να φιλτράρεται ή περιορίζεται, αλλά αυτό συνέβαινε πάντα, σε όλες τις εποχές και από όλες τις εξουσίες. Το πρόβλημα στην εποχή μας είναι η εθελοντική σιωπή την οποία μόνοι μας έχουμε επιβάλει στους εαυτούς μας, η πρόσκαιρη εκτόνωση που παλιά συνέβαινε στο καφενείο τώρα έχει αντικατασταθεί από τα post στα social media. Ουσιαστική όμως θέση και διεκδίκηση των δικαιωμάτων μας ως πολίτες δεν υπάρχει. Υπομένουμε στωικά το οτιδήποτε, με την πεποίθηση ότι ο λόγος μας δεν έχει δύναμη, ενώ συμβαίνει το εντελώς αντίθετο και αυτό είναι το αποκαρδιωτικό.
Τέλος, ποια θα θέλατε να είναι η αίσθηση του κοινού φεύγοντας από την παράσταση σας;
Σίγουρα θέλω να έχει γελάσει, γιατί το γέλιο είναι θεραπευτικό, λυτρωτικό και μας λείπει τόσο πολύ. Δεν πιστεύω ότι το θέατρο δίνει απαντήσεις, στην καλύτερη περίπτωση θέτει ερωτήματα και επαφίεται στον κάθε θεατή ανάλογα με την κατάσταση που βρίσκετε όταν έρχεται στην παράσταση να τα θέσει ο ίδιος στον εαυτό του φεύγοντας από αυτήν.