Υπάρχουν βιβλία που διαβάζονται και βιβλία που σε καλούν να σταθείς απέναντί τους. Η πρώτη ποιητική συλλογή της Μαρίας Διδάχου, «Πρόσωπα και Προσωπεία», ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Μέσα από πρόσωπα της Ιστορίας, της μυθολογίας και της τέχνης, η δημιουργός συνθέτει έναν κόσμο όπου η εξομολόγηση συναντά τη μνήμη, η ανθρώπινη ευαλωτότητα συνομιλεί με τον χρόνο και η ποίηση γίνεται ο χώρος όπου οι σιωπές αποκτούν φωνή.
Η Μαρία Διδάχου γεννήθηκε στην Πάτρα και σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έζησε στην Αθήνα για δώδεκα χρόνια, όπου εργάστηκε ως καθηγήτρια, ενώ σήμερα ζει και δημιουργεί στην ιδιαίτερη πατρίδα της. Έκανε την εμφάνισή της στα ελληνικά γράμματα με το μυθιστόρημα «Ο καθρέφτης της αλήθειας» (Εκδόσεις Όμορφος Κόσμος, 2008), ενώ ακολούθησε «Το αίνιγμα της αγάπης» (Εκδόσεις Γαβριηλίδης, 2010). Με την πρώτη της ποιητική συλλογή στρέφεται σε έναν λόγο πιο συμπυκνωμένο, βαθιά υπαρξιακό και εσωτερικό, χωρίς να απομακρύνεται από τη διαρκή της συνομιλία με την Ιστορία.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η λογοτέχνις μιλά στη δημοσιογράφο Ευτυχία Λαμπροπούλου και στο περιοδικό «Πατρινόραμα-Hellenic» για τις προσωπικές της αναζητήσεις, τη σχέση της με την ποίηση, τα πρόσωπα που κατοικούν στη συλλογή της και τη δύναμη των λέξεων να φωτίζουν όσα ο χρόνος αφήνει στη σκιά.
Στην πρώτη σας ποιητική συλλογή δίνετε φωνή σε πρόσωπα της ιστορίας και του μύθου. Πότε νιώσατε ότι αυτά τα πρόσωπα δεν ανήκαν πια στο παρελθόν, αλλά ζητούσαν να ακουστούν μέσα από τη δική σας πένα;
Τα πρόσωπα αυτά (κι όσα ακολουθούν στην επόμενη συλλογή, Πρόσωπα και προσωπεία II) δεν χρειάζονται εμένα για να ακουστούν.
Εγώ τα χρειάζομαι.
Οι δικές μου αλήθειες εντοιχίζονται στις ζωές τους.
Τα βιώματά μου συναντούν τα πρόσωπα τους πίσω από τα προσωπεία τους.
Είναι μια μεταφυσική συνάντηση που λειτουργεί αμφίδρομα.
Ενδυομαι τις ζωές τους και η “συνάντηση”αυτή οδηγεί στην δημιουργική έκρηξη της γραφής.
Ένα Big Bang σ’ ένα σύμπαν ποιητικό και βαθιά προσωπικό.
Οι ήρωές σας μοιάζουν να επιστρέφουν όχι για να δικαιωθούν, αλλά για να εξομολογηθούν. Πιστεύετε ότι η ποίηση μπορεί να γίνει ο χώρος όπου ακόμη και η Ιστορία βρίσκει το θάρρος να μετανοήσει;
Ναι, μπορεί.
Γιατί η ποίηση είναι ένα κουκούλι που επιτρέπει την αργή μετάλλαξη των πάντων…
Μια εξομολόγηση γίνεται δικαίωση.
Μια αθώωση αποκαλύπτει το ένοχο παρελθόν.
Μια καταδίκη, λυτρώνει.
Μια προδοσία σκορπίζει τα τριάντα αργύρια στα πόδια του προδομένου.
Ένας έρωτας σκοτώνει.
Ένας φθόνος ανεβάζει και κατεβάζει βασίλεια.
Όλα μέσα στον ποιητικό κόσμο παίρνουν άλλες διαστάσεις κι αποκαλύπτονται, ερμηνεύονται, τεντώνοντας τα νήματα του ψυχισμού,κάθε φορά που οι λέξεις ακουμπούν πάνω στα γεγονότα.
Ως ιστορικός και αρχαιολόγος έχετε μάθει να αναζητάτε την αλήθεια στα ίχνη που αφήνει ο χρόνος. Ως ποιήτρια, πού αναζητάτε την αλήθεια; Στα γεγονότα ή στα συναισθήματα που αυτά γεννούν;
Αναζητώ όχι για να βρω.
Είναι μύθος η εύρεση της αλήθειας.
Αναζητώ γιατί η αναζήτηση πλουτίζει το ποιητικό βάθος της σκέψης μου.
Αναζητώ παντού.
Σε μικρές παύσεις που κάνει κάποιος που μιλάει.
Σε κάτι που ειπώθηκε μισό κι έμεινε η υπόλοιπη φράση ,σαν δαμόκλειος σπάθη, μετέωρη πάνω από την ψυχή μου.
Σ ένα βλέμμα βαθύ σαν πηγάδι αρχαίο.
Αναζητώ.
Η γραφή μου έχει αυτό το θεμέλιο, της αδιάκοπης Αναζήτησης.
Έχετε ήδη μια σημαντική πορεία στην πεζογραφία. Τι ήταν εκείνο που δεν μπορούσε πλέον να ειπωθεί με ένα μυθιστόρημα και απαίτησε τη λιτότητα, αλλά και τη δύναμη, της ποίησης;
Είναι τα ανείπωτα που έρχονται και σφηνώνουν κάπου μέσα μας και κρατούν τα λόγια μας αιχμάλωτα. Αυτά που δεν μπορούμε να ομολογήσουμε, μόνο με την γλώσσα της Ποίησης μπορούν να οδηγηθούν σε μιαν εκτόνωση. Σε ένα μοίρασμα. Σε μια κάποια ερμηνεία.Κάπως έτσι γεννήθηκε αυτή η συλλογή…
- Οι χαρακτήρες της συλλογής σας κουβαλούν ενοχές, ανεκπλήρωτες υποσχέσεις και δεύτερες σκέψεις. Υπάρχει κάποιο ποίημα που σας συγκίνησε ή σας λύγισε περισσότερο την ώρα που το γράφατε, γιατί άγγιξε και δικές σας σιωπές;
Ναι. Ο Πρίαμος. Η ιστορία του τελευταίου βασιλιά της Τροίας που χάνει τον γιο του και βρίσκεται ικέτης στα πόδια του Αχιλλέα για να ζητήσει το κουφάρι του Έκτορα,να το θάψει,
είναι συγκλονιστική.
Και στον στίχο :” Θάνατε εσύ,Μεταποιητή των πεπρωμένων…” αναγνωρίζω,συναντώ όλη την ιστορία του κόσμου.
Και μαζί και την δική μου.
Γιατί οι συγκυρίες της ζωής πόσες φορές δεν μας έχουν φέρει αντιμέτωπους με τις αντοχές μας,την ευαλωτότητά μας και την ρίζα του ψυχισμού μας;;…
Αν είχατε απέναντί σας ένα από τα πρόσωπα που “φιλοξενείτε” στη συλλογή σας, ποια θα ήταν η μία ερώτηση που θα του κάνατε και ποια απάντηση θα φοβόσασταν περισσότερο να ακούσετε;
Διαλέγω τον Πικάσο. Αυτόν τον σπουδαίο καλλιτέχνη. Αυτή την αδηφάγα προσωπικότητα,που λειτούργησε σ’ όλη του την ζωή σαν μια μαύρη τρύπα που κατάπινε τα πάντα γύρω του. Ο,τι άγγιζε,το κατέστρεφε συναισθηματικά.
Ρουφούσε την ενέργεια των πάντων και αδίστακτα προχωρούσε σε αποφάσεις αφήνοντας πίσω σου ανθρώπους δυστυχισμένους, άδεια κελύφη…
Θα τον ρωτούσα λοιπόν:
« Pablo,μετάνιωσες ποτέ;; Για αυτή την στάση σου;»
Και θα φοβόμουν πολύ την απάντησή του,γιατί θα ήξερα πως, κοιτώντας με ευθεία στα μάτια,με εκείνη την ασίγαστα αλαζονική του φύση, θα μου απαντούσε: ” Όχι”.
Ζούμε σε μια εποχή που ο θόρυβος συχνά υπερκαλύπτει τον εσωτερικό διάλογο. Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο αναγνώστης, κλείνοντας το βιβλίο σας, μια απάντηση, μια πληγή που άνοιξε ξανά ή το θάρρος να συνομιλήσει με τις δικές του σιωπές;
Έχετε δίκιο. Ο εσωτερικός διάλογος θεωρείται πολυτέλεια στις μέρες μας.
Η συλλογή αυτή όμως στέκεται αγέρωχη απέναντι σ’ αυτή την έλλειψη εσωτερικού διαλόγου και παρουσιάζει όλα αυτά τα πρόσωπα να συνομιλούν με τα προσωπεία τους και να αποκαλύπτονται,να λυτρώνονται,να ομολογούν.
Ο αναγνώστης μου θα ήθελα να κερδίσει από αυτή την συλλογή,
την τόλμη να αναμετριέται με ο,τι διαβάζει,να επανατοποθετεί μέσα του το ποίημα και να στέκεται κι αυτός με την σειρά του αγέρωχος απέναντι σε όσα τον έχουν διαμορφώσει ως τώρα!
Η ανάγνωση είναι κι αυτή μια τέχνη,ένα ταλέντο!
Που καλλιεργείται με…περισσότερη ανάγνωση!
Οι απαντήσεις της Μαρίας Διδάχου δεν περιορίζονται στην παρουσίαση μιας νέας ποιητικής συλλογής, αποκαλύπτουν μια δημιουργό που αντιμετωπίζει την ποίηση ως μια αδιάκοπη αναζήτηση και ως έναν τόπο συνάντησης της Ιστορίας με την ανθρώπινη ψυχή. Για εκείνη, τα πρόσωπα του παρελθόντος δεν αποτελούν μακρινές μορφές, αλλά ζωντανές παρουσίες που συνεχίζουν να συνομιλούν με τα δικά μας ερωτήματα, τις ενοχές, τις απώλειες και τις ελπίδες.
Η ποιητική συλλογή «Πρόσωπα και Προσωπεία» δεν ζητά να διαβαστεί, μα προκαλεί τον αναγνώστη να σταθεί απέναντι στον εαυτό του, να αφουγκραστεί τις δικές του σιωπές και να αναμετρηθεί με όσα τον διαμόρφωσαν. Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη δύναμη της ποίησης: να μετατρέπει τη μνήμη σε εμπειρία και τον αναγνώστη σε συνοδοιπόρο ενός διαλόγου που συνεχίζεται πολύ μετά την τελευταία σελίδα.