Μία φθινοπωρινή βραδιά, σε ένα από τα όμορφα στέκια της πλατείας Ελευθερίας, εκεί όπου η λαϊκή παράδοση συναντά το σήμερα, η δημοσιογράφος του «π», Ευτυχία Λαμπροπούλου, συνάντησε τον σπουδαιότερο σύγχρονο καραγκιοζοπαίχτη, τον Κώστα Μακρή. Συνέχεια των μεγάλων μας δασκάλων, με σεβασμό και αγάπη στην τέχνη, ο Μακρής κρατά ζωντανή την παράδοση του Καραγκιόζη και την αναδεικνύει με κάθε ευκαιρία.
Η κουβέντα ξεκίνησε με τον Γιάνναρο καθώς από τα χείλη του είχε ειπωθεί πως «οι φιγούρες του Μακρή δεν χρειάζεται να τις βγάλεις στο πανί να μιλήσουν γιατί μιλάνε από μόνες τους.Είναι ο σημαντικότερος ζωγράφος, άπιαστος στη ζωγραφική και η συνέχειά μου στον μπερντέ». Συνεχίστηκε με τον ρόλο του στη Ε.Λ.Ι.Α., το έργο που άφησε ως υπεύθυνος λαϊκού πολιτισμού, το βραβείο ΙΠΕΚΤΣΙ που κατέκτησε στην Τουρκία το 1989, αλλά και την συμμετοχή του στο Μουσείο Καραγκιόζη στην Πάτρα.
Σημαντικός σταθμός στη διαδρομή του ήταν η στιγμή που δώρισε στον σπουδαίο Θύμιο Καρακατσάνη τη φιγούρα του Καραγκιόζη–Λυσιστράτη. Ο ηθοποιός, βαθιά συγκινημένος, αναγνώρισε μέσα σε αυτή τη φιγούρα τη δύναμη του λαϊκού θεάτρου να συνομιλεί με την υψηλή τέχνη.
Και, βέβαια, η κουβέντα δεν θα μπορούσε να μην επιστρέψει στην Πάτρα, στην υπενθύμιση πως ο Καραγκιόζης πρωτοπαρουσιάστηκε εδώ, το 1890, όταν «άναψε το κερί στον μπερντέ» από τον Μίμαρο.
Τι είναι το εγχείρημα που πραγματοποιείται αυτό το διήμερο στην Πάτρα και πώς προέκυψε;
Πρόκειται για ένα αφιέρωμα στον Μίμαρο, τον πρώτο και σημαντικότερο Έλληνα καραγκιοζοπαίχτη, που θεωρείται ο θεμελιωτής του ελληνικού θεάτρου σκιών. Με αφορμή την ιστορική πρώτη παράσταση που έδωσε στα Ψηλά Αλώνια της Πάτρας, οργανώνεται μια αναβίωσή της ώστε το κοινό να ζήσει την ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής. Παράλληλα, την Κυριακή θα πραγματοποιηθεί ημερίδα με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών, καλλιτεχνών και ανθρώπων του πολιτισμού, οι οποίοι θα αναφερθούν στο έργο του Μίμαρου, στην κοινωνία της Πάτρας του 19ου αιώνα και στη σημασία του θεάτρου σκιών για την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά.
Καθώς ολοκληρώνετε το Μουσείο του Θεάτρου Σκιών, μπορείτε να μας μιλήσετε για αυτό;
Το Μουσείο θα φιλοξενεί ένα σημαντικό τμήμα από την ιστορία του ελληνικού θεάτρου σκιών, με φιγούρες που καλύπτουν όλη τη διαδρομή από τον Μίμαρο μέχρι και τους νεότερους καραγκιοζοπαίχτες. Στόχος είναι να παρουσιαστούν πιστά αντίγραφα των πιο χαρακτηριστικών μορφών του Καραγκιόζη και των ηρώων του, όπως αυτές αναδείχθηκαν μέσα από την παράδοση των Πατρινών καραγκιοζοπαιχτών. Σαράντα βασικές φιγούρες με όλες τις τεχνικές που θα εκτίθενται, προερχόμενες από διαφορετικούς δημιουργούς, αποτελούν εμβληματικές μορφές που πρωταγωνίστησαν σε μεγάλες παραστάσεις.
Αξίζει να τονίσουμε ότι ο Καραγκιόζης θεωρείται «Πατρινός», καθώς γεννήθηκε στην Πάτρα μέσα από το έργο του Μίμαρου και από εκεί ξεκίνησε η διαδρομή του στο ελληνικό θέατρο σκιών. Έτσι, το Μουσείο δεν αναδεικνύει μόνο την καλλιτεχνική εξέλιξη του Καραγκιόζη, αλλά και την ιδιαίτερη σχέση του με την πόλη όπου πρωτοπαρουσιάστηκε, καθιστώντας την Πάτρα κοιτίδα του θεάτρου σκιών στην Ελλάδα.
Ποια είναι η σημασία αυτού του αφιερώματος για τη σημερινή πολιτιστική ταυτότητα της Πάτρας;
Το αφιέρωμα στον Μίμαρο και στον Καραγκιόζη έχει μεγάλη σημασία για τη σύγχρονη πολιτιστική ταυτότητα της Πάτρας, γιατί αναδεικνύει τις ρίζες της πόλης ως γενέτειρα του ελληνικού θεάτρου σκιών. Ο Καραγκιόζης γεννήθηκε εδώ, στα Ψηλά Αλώνια, και από την Πάτρα ταξίδεψε σε όλη την Ελλάδα, μεταφέροντας το λαϊκό χιούμορ, τη σάτιρα και την κοινωνική κριτική. Με τέτοιες εκδηλώσεις, η πόλη ξαναβρίσκει τη σχέση της με αυτό το κομμάτι της ιστορίας της και το προβάλλει ως στοιχείο πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά και ζωντανής παράδοσης που εξακολουθεί να συγκινεί μικρούς και μεγάλους.
Τι είναι εκείνο που σας προσέφερε ο Καραγκιόζης και ποιο ταξίδι σάς έχει μείνει περισσότερο στη μνήμη;
Ο Καραγκιόζης μού έχει προσφέρει πάρα πολλά… την ευκαιρία να δημιουργώ, να ονειρεύομαι, αλλά και να παραμένω σεμνός μέσα από την τέχνη. Χάρη σε αυτόν ταξίδεψα σε πολλές γωνιές του κόσμου, μεταφέροντας το ελληνικό θέατρο σκιών σε διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα. Από όλα αυτά τα ταξίδια, θυμάμαι με ξεχωριστή συγκίνηση την Αμερική και την Ισπανία, όπου το κοινό αγκάλιασε με θέρμη τον Καραγκιόζη και απέδειξε πως αυτή η λαϊκή τέχνη μπορεί να μιλήσει σε ανθρώπους πέρα από σύνορα και γλώσσες.
Θα θέλατε να μας μιλήσετε για το Φεστιβάλ Ρεμπέτικου και τον ρόλο σας σε αυτό;
Το Φεστιβάλ Ρεμπέτικου αποτελεί έναν σημαντικό πολιτιστικό θεσμό, που φέρνει κοντά τη μουσική, την ιστορία και την παράδοση. Στο πλαίσιο του φεστιβάλ θα παρουσιαστεί και η παράσταση για τον Μίμαρο, η οποία παρουσιάζεται για πρώτη φορά αυτό το Σάββατο στην Πάτρα. Η παράσταση θα μεταφερθεί αυτούσια στο Φεστιβάλ Ρεμπέτικου στην Αθήνα, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στο κοινό να γνωρίσει από κοντά τον πατέρα του ελληνικού θεάτρου σκιών και να συνδεθεί με τις ρίζες του Καραγκιόζη, μέσα σε ένα ευρύτερο περιβάλλον αφιερωμένο στην ελληνική λαϊκή δημιουργία.
Έχετε δύο υπέροχα παιδιά που συνεχίζουν την παράδοση στον μπερντέ, αλλά και στη ζωγραφική και την κατασκευή του Καραγκιόζη και των ηρώων του. Μιλήστε μας για αυτό.
Είναι μεγάλη χαρά και συγκίνηση να βλέπω τα παιδιά μου να συνεχίζουν αυτή την τέχνη. Με αγάπη και μεράκι ασχολούνται όχι μόνο με το παίξιμο πίσω από τον μπερντέ, αλλά και με τη ζωγραφική , την έρευνα και την κατασκευή των φιγούρων, δίνοντας νέα ζωή στον Καραγκιόζη και στους ήρωές του. Μέσα από τη δική τους ματιά, η παράδοση συναντά τη νεανική δημιουργικότητα, και αυτό με κάνει να νιώθω ότι το έργο που ξεκίνησε ο Μίμαρος και που κράτησαν ζωντανό τόσοι καραγκιοζοπαίχτες, θα έχει συνέχεια και μέλλον.
Επίλογος
Η Πάτρα επιστρέφει στις ρίζες της λαϊκής της παράδοσης· εκεί όπου το 1890 άναψε για πρώτη φορά «το κερί στον μπερντέ» και γεννήθηκε ο Έλληνας Καραγκιόζης. Έναν αιώνα και πλέον μετά, η ίδια πόλη καλεί τους κατοίκους της αλλά και κάθε φίλο του πολιτισμού να ξαναζήσει αυτή τη μοναδική στιγμή.
Το Σάββατο 4 Οκτωβρίου, στις 8 μ.μ., στα Ψηλαλώνια, στη θέση «Γκρεμός», θα αναβιώσει αυτούσια η πρώτη παράσταση του Μίμαρου, «Ο Μέγας Αλέξανδρος και ο κατηραμένος όφις». Υπό το φως των κεριών, με φιγούρες και σκηνικά φτιαγμένα με αγάπη και πίστη στην παράδοση, ο μπερντές θα φωτιστεί ξανά εκεί όπου ξεκίνησαν όλα, μεταφέροντας το κοινό 135 χρόνια πίσω.
Και την Κυριακή 5 Οκτωβρίου, σε μια ημερίδα αφιερωμένη στον Μίμαρο και την εποχή του, πανεπιστημιακοί, καλλιτέχνες και άνθρωποι του πολιτισμού θα μιλήσουν για τη σημασία του έργου του και για τον ρόλο της Πάτρας ως κοιτίδας του ελληνικού θεάτρου σκιών.
Δύο ημέρες γεμάτες μνήμη, τέχνη και συγκίνηση, που δεν είναι απλώς εκδηλώσεις, αλλά ένας ζωντανός διάλογος με την ιστορία. Μια ανοιχτή πρόσκληση σε όλους να βρεθούν κοντά στον Καραγκιόζη, να αναγνωρίσουν μέσα από το γέλιο και τη συγκίνηση την πολιτιστική ταυτότητα της Πάτρας και να γιορτάσουν τη στιγμή που γεννήθηκε ένας θρύλος.