Η 25η Νοεμβρίου μάς υπενθυμίζει, κάθε χρόνο, την ανάγκη για επαγρύπνηση και συλλογική δράση, έρχεται στο προσκήνιο μια λιγότερο ορατή αλλά εξίσου καταστροφική μορφή κακοποίησης, η εργασιακή παρενόχληση. Ένα φαινόμενο που συχνά κρύβεται πίσω από χαμόγελα, συμβάσεις και ιεραρχίες, αλλά επηρεάζει βαθιά την αξιοπρέπεια, την ψυχική υγεία και την επαγγελματική πορεία χιλιάδων γυναικών.Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών, το παρακάτω άρθρο της ψυχολόγου του Ξενώνα Φιλοξενίας Κακοποιημένων Γυναικών Δήμου Πατρέων Ειρήνης Κεπενού φωτίζει την πραγματικότητα.
Η 25η Νοεμβρίου είναι μία ημέρα μνήμης, ενσυναίσθησης και δράσης. Μας υπενθυμίζει,ότι η έμφυλη βία δεν περιορίζεται σε έναν χώρο, σε έναν χρόνο ή σε μια κατηγορία ζωής. Ως ψυχολόγος στον Ξενώνα Φιλοξενίας Κακοποιημένων Γυναικών του Δήμου Πατρέων -μια δομή, που λειτουργεί από το 2013 και έχει στηρίξει 252 γυναίκες και παιδιά- συναντώ καθημερινά ιστορίες, όπου η βία δεν έχει μόνο μία μορφή και δεν εκδηλώνεται μόνο πίσω από κλειστές πόρτες. Συχνά εμφανίζεται εκεί, όπου όλοι θα έπρεπε να νιώθουμε ασφαλείς και αξιοπρεπείς: στον χώρο εργασίας.
Η εργασιακή παρενόχληση: η αόρατη συνέχεια της έμφυλης ανισότητας
Η βία στον χώρο εργασίας (workplace violence) είναι ένα φαινόμενο, που εξακολουθεί να υποτιμάται. Δεν έχει πάντα τη μορφή ανοικτής επίθεσης. Συχνά εκφράζεται μέσα από υποτίμηση, ψυχολογική πίεση, ειρωνεία, αποκλεισμό, απειλές ή την αίσθηση, ότι η επαγγελματική αξία μιας γυναίκας κρίνεται από οτιδήποτε άλλο εκτός από τις ικανότητές της.
Σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να περιλαμβάνει ή να εξελίσσεται σε σεξουαλική παρενόχληση (sexual harassment), δηλαδή κάθε ανεπιθύμητη σεξουαλική συμπεριφορά – λεκτική, μη λεκτική ή σωματική-που δημιουργεί ένα εχθρικό, φοβικό ή ταπεινωτικό εργασιακό περιβάλλον. Η διεθνής βιβλιογραφία διακρίνει επιπλέον μορφές όπως:
- Quid pro quo harassment, όταν η σεξουαλική ανταπόκριση εμφανίζεται ως «αντάλλαγμα» για επαγγελματική εξέλιξη,
- Gender -based bullying, όταν οι γυναίκες υποτιμούνται λόγω του φύλου τους
- Cyber sexual harassment, παρενόχληση μέσω ψηφιακών μέσων.
Τι δείχνουν οι παγκόσμιες έρευνες
Παρά το μεγάλο εύρος του φαινομένου, η σιωπή γύρω από αυτό παραμένει εκκωφαντική.
Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ILO,2022) αναφέρει, ότι πάνω από το 22% των εργαζομένων διεθνώς έχει βιώσει κάποια μορφή βίας ή παρενόχλησης στην εργασία. Οι γυναίκες είναι σαφώς πιο ευάλωτες. Σύμφωνα με τηνΠΝ Women (2020), μία στις τρεις έχει υποστεί σεξουαλική παρενόχληση στο εργασιακό περιβάλλον, ενώ η FRA (2014, 2021) καταγράφει, ότι το 55% των Ευρωπαίων γυναικών, που έχουν βιώσει σεξουαλική παρενόχληση, την έζησαν στην εργασία.
Παρά τα εντυπωσιακά αυτά νούμερα, μόνο περίπου 1 στις 10 γυναίκες προχωρά σε καταγγελία. Οι λόγοι είναι πολλοί: φόβος απώλειας εργασίας, πιθανότητα εκδίκησης, αμφισβήτηση από τον επαγγελματικό περίγυρο, κοινωνικά στερεότυπα ή προηγούμενες εμπειρίες κακοποίησης.
Ποιοι είναι οι πιο ευάλωτοι πληθυσμοί;
Οι διεθνείς έρευνες συμφωνούν: η έμφυλη παρενόχληση δεν κατανέμεται ισότιμα.
Αυξημένο κίνδυνο αντιμετωπίζουν:
- Γυναίκες που εργάζονται σε χαμηλόμισθες ή επισφαλείς θέσεις
- Μετανάστριες και γυναίκες πρόσφυγες
- Νεαρές γυναίκες, ιδιαίτερα σε πρώτη εργασία
- Γυναίκες με αναπηρία
- Γυναίκες ΛΟΑΤΚΙ+ ή όσες αποκλίνουν από κυρίαρχα έμφυλα στερεότυπα
- Γυναίκες που βιώνουν ταυτόχρονα ενδοοικογενειακή βία.
Η εμπειρία μας στον ξενώνα επιβεβαιώνει αυτή την πραγματικότητα. Πολλές από τις γυναίκες, που έχουν φιλοξενηθεί, έχουν βιώσει μορφές εργασιακής παρενόχλησης, που συνδέονται με την οικονομική επισφάλεια, την εξάρτηση από έναν εργοδότη ή την έλλειψη υποστηρικτικού δικτύου. Για μια γυναίκα, που ήδη παλεύει με την ενδοοικογενειακή βία, ο εργασιακός χώρος μπορεί να γίνει καταφύγιο είτε μια νέα πηγή κακοποίησης.
Ο Ξενώνας του Δήμου Πατρέων: ένα ασφαλές σημείο επανεκκίνησης
Από το 2013, ο Ξενώνας Φιλοξενίας Κακοποιημένων Γυναικών του Δήμου Πατρέων έχει υποστηρίξει 252 άτομα -γυναίκες και παιδιά (αγόρια έως 12 ετών). Πρόκειται για γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας, αλλά και πολλαπλών διακρίσεων, με την κάθε μία να κουβαλά μια μοναδική, συχνά δύσκολη, ιστορία.
Η φιλοξενία είναι βραχείας διάρκειας, έως έξι μήνες, με κεντρικό στόχο την ενδυνάμωση και αυτονόμηση της γυναίκας. Η διεπιστημονική ομάδα -ψυχολόγος, παιδοψυχολόγος, κοινωνιολόγος, κοινωνική λειτουργός, αλλά και η διοικητικός, το βοηθητικό προσωπικό και οι φύλακες – παρέχουν υπηρεσίες όπως:
- Ψυχολογική υποστήριξη γυναικών και παιδιιον
- Κοινωνική στήριξη
- Εργασιακή συμβουλευτική
- Διοικητικές υπηρεσίες
- Ασφαλή διαμονή και σίτιση
- Δικτύωση με φορείς
- Δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης
Στο πλαίσιο της εργασιακής ενδυνάμωσης, βοηθάμε τις γυναίκες να αναγνωρίσουν την παρενόχληση, να μάθουν τα δικαιώματά τους, να ισχυροποιήσουν την αυτοεκτίμησή τους και να θέσουν υγιή επαγγελματικά όρια.
Η πρόληψη απαιτεί κοινωνική αλλαγή
Η αντιμετώπιση της εργασιακής παρενόχλησης δεν είναι ατομική υπόθεση, είναι υπόθεση κοινωνίας. Χρειάζονται κουλτούρα μηδενικής ανοχής, ουσιαστικές πολιτικές στους χώρους εργασίας, εκπαίδευση εργοδοτών και εργαζομένων και διαδικασίες, που πραγματικά προστατεύουν, όσους μιλούν.
Η αλλαγή ξεκινά, όταν κατανοούμε, ότι η σιωπή δεν προστατεύει κανέναν-αντιθέτως, τροφοδοτεί τον φαύλο κύκλο της κακοποίησης.
Πού μπορεί να απευθυνθεί μια γυναίκα;
Σε κάθε γυναίκα, που βιώνει παρενόχληση ή βία-στον χώρο εργασίας, στο σπίτι ή οπουδήποτε-το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΗ.
Υπάρχουν δομές, που μπορούν να τη στηρίξουν:
- Γραμμή SOS 15 900 (2Α/Ί, δωρεάν, ανώνυμα)
- Συμβουλευτικά Κέντρα Γυναικών της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΓΓΙΑΔ) - Συμβουλευτικά Κέντρα Γυναικών και τις Κοινωνικές Υπηρεσίες των Δήμων
- Ξενώνες Φιλοξενίας Κακοποιημένων Γυναικών
- Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ)
- Κέντρα Κοινότητας των Δήμων
- Αστυνομία (Τμήματα Ενδοοικογενειακής βίας και το 100 σε περιπτώσεις κινδύνου)
- Επιθεώρηση εργασίας, για αναφορά περιστατικών παρενόχλησης
Η προστασία, η αξιοπρέπεια και η ασφάλεια κάθε γυναίκας δεν είναι διαπραγματεύσιμες.