Γράφει η ψυχολόγος Αθηνά Παπαδάτου
Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία η επικοινωνία είναι πιο εύκολη από ποτέ. Ένα μήνυμα μπορεί να σταλεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, οι κοινωνικές σχέσεις μπορούν να διατηρούνται από απόσταση και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιτρέπουν καθημερινή επαφή με εκατοντάδες ανθρώπους. Παρ’ όλα αυτά, η αυξημένη δυνατότητα επικοινωνίας δεν σημαίνει απαραίτητα και αυξημένη αίσθηση σύνδεσης.
Η μοναξιά αποτελεί ένα σύνθετο ψυχολογικό φαινόμενο που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το πόσους ανθρώπους έχει κάποιος γύρω του. Ένα άτομο μπορεί να έχει πολλές κοινωνικές επαφές και ταυτόχρονα να βιώνει έντονη μοναξιά, όταν οι σχέσεις του δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες του για συναισθηματική εγγύτητα, αποδοχή και ουσιαστική σύνδεση.
Πρόσφατη βιβλιογραφία υπογραμμίζει ακριβώς αυτή την πολυπλοκότητα και προτείνει ότι η μοναξιά χρειάζεται να εξετάζεται μέσα από περισσότερες από μία διαστάσεις, αντί να αντιμετωπίζεται ως ένα ενιαίο φαινόμενο (Walsh et al., 2025).
Τι είναι πραγματικά η μοναξιά;
Η μοναξιά δεν ταυτίζεται με τη μοναχικότητα. Η μοναχικότητα μπορεί να είναι μια συνειδητή επιλογή και να αποτελεί μια θετική εμπειρία, όταν το άτομο επιλέγει να περάσει χρόνο μόνο του.
Η μοναξιά, αντίθετα, αφορά κυρίως την υποκειμενική αντίληψη ότι υπάρχει απόσταση ανάμεσα στις κοινωνικές σχέσεις που έχει κάποιος και σε εκείνες που θα επιθυμούσε να έχει.
Αυτό σημαίνει ότι η παρουσία άλλων ανθρώπων δεν αρκεί από μόνη της για να εξαφανίσει τη μοναξιά. Η ποιότητα της σύνδεσης έχει ιδιαίτερη σημασία.
Μια πρόσφατη θεωρητική ανασκόπηση διακρίνει, μεταξύ άλλων, την συναισθηματική μοναξιά, η οποία σχετίζεται με την απουσία στενών και εμπιστευτικών σχέσεων, από την κοινωνική μοναξιά, η οποία αφορά την αίσθηση έλλειψης ενός ευρύτερου κοινωνικού δικτύου (Walsh et al., 2025).
Η παράδοξη σχέση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν τη δυνατότητα να ενισχύσουν την κοινωνική σύνδεση, αλλά η σχέση τους με την ψυχική υγεία δεν είναι τόσο απλή όσο συχνά παρουσιάζεται.
Για παράδειγμα, μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2025 εξέτασε δέκα μελέτες με συνολικά 4.674 συμμετέχοντες και διερεύνησε τι συμβαίνει όταν οι άνθρωποι απέχουν προσωρινά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα αποτελέσματα δεν έδειξαν σημαντική συνολική βελτίωση στη θετική διάθεση, την αρνητική διάθεση ή την ικανοποίηση από τη ζωή.
Το εύρημα αυτό είναι σημαντικό, επειδή αμφισβητεί την απλοϊκή ιδέα ότι «αν κλείσουμε τα social media, θα νιώσουμε αυτόματα καλύτερα».
Το ζήτημα επομένως μπορεί να μην είναι αποκλειστικά πόσο χρησιμοποιούμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά πώς τα χρησιμοποιούμε, για ποιο σκοπό και τι είδους κοινωνικές εμπειρίες αντικαθιστούν ή συμπληρώνουν.
Όταν η διαδικτυακή σύνδεση δεν αντικαθιστά την ουσιαστική επαφή
Ένα άτομο μπορεί να βλέπει καθημερινά stories, να ανταλλάσσει likes και να συμμετέχει σε ομαδικές συνομιλίες χωρίς να έχει έναν άνθρωπο στον οποίο αισθάνεται ότι μπορεί πραγματικά να μιλήσει.
Αυτό αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στην κοινωνική επαφή και στην κοινωνική σύνδεση.
Η επαφή αφορά το γεγονός ότι επικοινωνούμε με άλλους. Η σύνδεση αφορά την εμπειρία ότι κάποιος μας κατανοεί, μας αποδέχεται και ότι μπορούμε να είμαστε αυθεντικοί μέσα στη σχέση.
Επομένως, δεν είναι απαραίτητα ο αριθμός των αλληλεπιδράσεων που καθορίζει το αν ένα άτομο θα νιώσει συνδεδεμένο. Η ποιότητα, η αμοιβαιότητα και το συναισθηματικό βάθος των σχέσεων έχουν επίσης σημασία.
Η μοναξιά στη νεαρή ενήλικη ζωή
Η μετάβαση στη νεαρή ενήλικη ζωή μπορεί να αποτελέσει περίοδο αυξημένων κοινωνικών αλλαγών. Σπουδές, επαγγελματικές επιλογές, μετακόμιση, αλλαγές στις φιλίες και στις ερωτικές σχέσεις μπορούν να μεταβάλλουν σημαντικά το κοινωνικό περιβάλλον ενός ατόμου.
Μια 18ετής διαχρονική μελέτη στη Γερμανία εξέτασε παράγοντες που σχετίζονται με τη συναισθηματική μοναξιά στη νεαρή ενήλικη ζωή. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι παράγοντες που είχαν εμφανιστεί νωρίτερα στη ζωή, όπως δυσκολίες ψυχικής υγείας, δυσλειτουργικές οικογενειακές πρακτικές, δυσμενείς εμπειρίες και προβληματική χρήση του διαδικτύου, μπορούσαν να συνδέονται με μεταγενέστερη μοναξιά. Η μελέτη έδειξε επίσης σημαντική αύξηση της αναφερόμενης συναισθηματικής μοναξιάς κατά την περίοδο της πανδημίας (Supke et al., 2025).
Τα ευρήματα αυτά υπογραμμίζουν ότι η μοναξιά δεν είναι απαραίτητα ένα προσωρινό αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης κατάστασης. Για ορισμένα άτομα μπορεί να αποτελεί μέρος μιας μακροχρόνιας πορείας που επηρεάζεται από πολλούς βιοψυχοκοινωνικούς παράγοντες.
Δεν είναι μόνο το πόσο χρόνο περνάμε μόνοι
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα πρόσφατης έρευνας αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ίδια τη μοναχικότητα.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 έδειξε ότι οι πεποιθήσεις των ανθρώπων σχετικά με το να είναι μόνοι μπορούν να επηρεάσουν την εμπειρία της μοναξιάς (Rodriguez et al., 2025).
Αυτό σημαίνει ότι η εμπειρία της μοναξιάς μπορεί να επηρεάζεται όχι μόνο από την αντικειμενική κοινωνική κατάσταση του ατόμου, αλλά και από την ερμηνεία που δίνει σε αυτήν.
Για παράδειγμα, δύο άνθρωποι μπορεί να περάσουν ένα Σαββατοκύριακο μόνοι. Ο ένας μπορεί να το βιώσει ως ευκαιρία ξεκούρασης και προσωπικού χρόνου, ενώ ο άλλος ως απόδειξη ότι «κανείς δεν με χρειάζεται» ή «δεν έχω κανέναν».
Η εξωτερική κατάσταση είναι παρόμοια, αλλά η ψυχολογική εμπειρία μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική.
Η μοναξιά δεν σημαίνει ότι «κάτι πάει στραβά» με εμάς
Ένα σημαντικό μήνυμα για την ψυχολογική αντιμετώπιση της μοναξιάς είναι η αποφυγή της στιγματοποίησης.
Η μοναξιά αποτελεί ανθρώπινη εμπειρία. Μπορεί να εμφανιστεί μετά από έναν χωρισμό, μια μετακόμιση, μια αλλαγή εργασίας, την απομάκρυνση φίλων ή μια περίοδο σημαντικών αλλαγών.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι κάποιος αισθάνεται μόνος. Σημαντικότερο είναι τι κάνει με αυτή την εμπειρία και πόσο παρατεταμένη γίνεται.
Όταν η μοναξιά παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να συνδέεται με δυσμενείς επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία. Πρόσφατη ανάλυση δεδομένων από 256.760 άτομα σε 139 χώρες επιβεβαίωσε τη σύνδεση της μοναξιάς με σωματικό πόνο, προβλήματα υγείας και ψυχολογική δυσφορία (Macchia & Fett, 2025).
Τι μπορεί να βοηθήσει;
Η αντιμετώπιση της μοναξιάς δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος πρέπει να αποκτήσει περισσότερους φίλους.
Μπορεί να σημαίνει:
- την ενίσχυση μιας ήδη υπάρχουσας ουσιαστικής σχέσης,
- την αναζήτηση κοινωνικών δραστηριοτήτων που ανταποκρίνονται στα πραγματικά ενδιαφέροντα του ατόμου,
- την έκφραση αναγκών και συναισθημάτων μέσα στις σχέσεις,
- τη μείωση της παθητικής κοινωνικής σύγκρισης,
- τη δημιουργία περισσότερων ευκαιριών για πρόσωπο με πρόσωπο επαφή,
- και την καλλιέργεια μιας πιο αποδεκτικής στάσης απέναντι στον χρόνο που περνά κανείς μόνος.
Παράλληλα, είναι σημαντικό να μην αντιμετωπίζεται η χρήση των social media ως αποκλειστικός «ένοχος». Η πρόσφατη έρευνα δείχνει μια περισσότερο σύνθετη εικόνα: η προσωρινή αποχή από τα social media δεν οδηγεί απαραίτητα από μόνη της σε βελτίωση της ψυχολογικής ευημερίας.
Συμπέρασμα
Ίσως το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι «Πόσους ανθρώπους έχω γύρω μου;», αλλά:
«Με ποιους ανθρώπους μπορώ να είμαι πραγματικά ο εαυτός μου;»
Στην ψηφιακή εποχή, η δυνατότητα επικοινωνίας έχει αυξηθεί θεαματικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ανάγκη για ουσιαστική ανθρώπινη σύνδεση έχει μειωθεί.
Η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι η μοναξιά είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο, το οποίο επηρεάζεται από την ποιότητα των σχέσεων, τις προσωπικές πεποιθήσεις, την ψυχολογική κατάσταση και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.
Επομένως, η λύση δεν βρίσκεται απαραίτητα στο να είμαστε περισσότερο ή λιγότερο
Βιβλιογραφία
Lemahieu, L., Vander Zwalmen, Y., Mennes, M., Koster, E. H. W., Vanden Abeele, M. M. P., & Poels, K. (2025). The effects of social media abstinence on affective well-being and life satisfaction: A systematic review and meta-analysis. Scientific Reports, 15, 7581. https://doi.org/10.1038/
Macchia, L., & Fett, A.-K. (2025). The association between loneliness and pain, and the role of physical health and distress: An analysis in 139 countries. Scientific Reports, 15, 30554. https://doi.org/10.
Rodriguez, M., Schertz, K. E., & Kross, E. (2025). How people think about being alone shapes their experience of loneliness. Nature Communications, 16, 1594. https://doi.org/10.1038/
Supke, M., Hahlweg, K., Job, A.-K., & Schulz, W. (2025). Long term patterns and risk factors of loneliness in young adults from an 18-Year longitudinal study in Germany. Scientific Reports, 15, 24025. https://doi.org/10.
Walsh, B. E., Rottenberg, J., & Schlauch, R. C. (2025). Why loneliness requires a multidimensional approach: A critical narrative review. Nature Mental Health, 3, 175–184. https://doi.org/10.