Υπάρχουν συνομιλίες που δεν ξεκινούν από μια ερώτηση αλλά από μια σιωπή που επιμένει. Στην περίπτωση της Λουκίας Μιχαλοπούλου, αυτή η σιωπή έχει το βάρος μιας εποχής που δεν έπαψε ποτέ να αιμορραγεί. Με αφορμή την παράσταση Όστια αυτό είναι το σώμα μου, η ηθοποιός επιστρέφει στον κόσμο του Pier Paolo Pasolini όχι για να τον αναπαραστήσει αλλά για να τον διακινδυνεύσει ξανά μέσα από το σήμερα.
Στη συνάντησή της με τη δημοσιογράφο Ευτυχία Λαμπροπούλου για το “Πατρινόραμα Hellenic“, η κουβέντα ξεδιπλώνεται σαν μια διαδρομή πάνω σε εύθραυστο έδαφος. Το σώμα γίνεται τόπος μνήμης, απώλειας και αντίστασης, ενώ ο λόγος αποκτά την ένταση μιας εξομολόγησης που δεν ζητά λύτρωση αλλά κατανόηση. Δεν πρόκειται για έναν ασφαλή φόρο τιμής αλλά για μια κατάδυση σε ό,τι ακόμη μας καίει.
Όταν πιάνει κανείς τον Pasolini, είναι σαν να παίζει με την φωτιά. Τι σας έκανε να πιστέψετε ότι αυτό το υλικό μπορεί να «μιλήσει» σήμερα χωρίς να γίνει απλώς φόρος τιμής;
Η ερώτηση που θέτετε εμπεριέχει ήδη, σε έναν βαθμό, και την απάντησή της. Το «παίζοντας με τη φωτιά», όπως το χαρακτηρίζετε σε σχέση με την ενασχόληση με τον Παζολίνι, είναι από μόνο του ένας ουσιαστικός λόγος για να καταπιαστεί κανείς με αυτό το υλικό στο θέατρο. Αντίστοιχα, και ο φόρος τιμής προς τον Παζολίνι έχει τη δική του σκηνική αναγκαιότητα.
Πέρα όμως από αυτά, καθοριστικό ρόλο παίζει και το εξαιρετικό κείμενο που έγραψε ο Αντρέας Μαντάς, με αφορμή τον Παζολίνι και τις πέντε αυτές ηρωίδες. Η χρήση του ποιητικού λόγου στη σκηνή με ενδιαφέρει βαθιά. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο θα πραγματοποιηθεί και ένα σεμινάριο πάνω σε αυτό. Στο πώς, δηλαδή, ο ποιητικός λόγος μπορεί να αποκτήσει σκηνική υπόσταση.
Όλοι αυτοί οι λόγοι μαζί συνέβαλαν στην απόφαση να επαναλάβουμε αυτό το εγχείρημα.
«Αυτό είναι το σώμα μου» είναι δήλωση, πρόκληση ή εξομολόγηση; Τελικά, ποιος έχει τον έλεγχο αυτού του σώματος μέσα στην παράσταση;
Ο τίτλος της παράστασης είναι «Όστια Αυτό είναι το Σώμα μου», και φέρει πολλαπλές σημασίες. Από τη μία, παραπέμπει ευθέως στο σώμα του Χριστού – από την άλλη, η Όστια είναι και ο πραγματικός τόπος όπου δολοφονήθηκε ο Παζολίνι, εκεί όπου βρέθηκε το σώμα του κατακερματισμένο, χτυπημένο από το ίδιο του το αυτοκίνητο.
Στον πυρήνα της παράστασης βρίσκονται πέντε ηρωίδες που θρηνούν για μια απώλεια. Θρηνούν για ένα σώμα που χάθηκε – μπορεί να είναι το παιδί που γέννησαν, ο γιος τους, αλλά και το ίδιο τους το σώμα. Πρόκειται, για έναν βαθύ θρήνο γύρω από το σώμα…το σώμα που χάσαμε, το σώμα που δεν βρέθηκε ποτέ ολόκληρο, το σώμα που απουσιάζει ή έχει κατακερματιστεί, τόσο κυριολεκτικά όσο και συμβολικά.
Η εικόνα της αφίσας είναι σχεδόν ασφυκτική. Αυτό που βλέπουμε είναι εγκλωβισμός ή μια μορφή προστασίας από κάτι πιο βίαιο έξω;
Ναι, θα μπορούσε να εμπεριέχει και τις δύο αναγνώσεις που αναφέρετε. Τόσο το ασφυκτικό στοιχείο του εγκλωβισμού όσο και την αίσθηση της προστασίας. Αυτό, όμως, που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι το κατά πόσο μπορούμε να παραμένουμε παρατηρητές του τρόπου με τον οποίο εκτυλίσσεται η ζωή – γενικότερα, αλλά και η δική μας ζωή μπροστά μας.
Το ερώτημα είναι πώς οφείλουμε να υπάρχουμε μέσα σε αυτή τη ροή, να είμαστε βαθιά παρόντες, αλλά ταυτόχρονα να διατηρούμε και μια απόσταση από τα πράγματα. Νομίζω ότι και ο τρόπος με τον οποίο έχουμε δουλέψει με τον Αντρέα και έχει σκηνοθετηθεί η παράσταση, δημιουργεί ακριβώς αυτή τη διττή συνθήκη.
Προκύπτουν στιγμές όπου δεν είναι σαφές αν μπορείς να τις διαχειριστείς εύκολα, στιγμές στις οποίες και ο ίδιος ο θεατής ενδέχεται να αισθανθεί άβολα. Και αυτό το αίσθημα αμηχανίας, είναι κάτι που μας ενδιαφέρει.
Πόσο προσωπική είναι αυτή η δουλειά για εσάς; Υπάρχει σημείο που η τέχνη σταματά και αρχίζει η έκθεση του ίδιου του εαυτού;
Ναι, πρόκειται για μια προσωπική δουλειά γι’ αυτό και συνοδεύεται από το σεμινάριο, το οποίο αντικατοπτρίζει έναν απολύτως προσωπικό τρόπο προσέγγισης – το πώς διαχειρίζομαι τέτοιου είδους κείμενα, τι είναι αυτό που βρίσκω σε αυτά γοητευτικό, αλλά και χρήσιμο, απελευθερωτικό, καθώς και ποιες μπορεί να είναι οι παγίδες τους. Σε σχέση με τα όρια της τέχνης και του ίδιου μου του εαυτού, η δουλειά μου (σε κάθε κείμενο), εστιάζει στο πώς το αντικειμενικό συναντά και συνυπάρχει με το υποκειμενικό. Πώς, δηλαδή, μια ιστορία που υπάρχει αυτούσια, με τη δική της αυτονομία και το δικό της «σώμα», μπορεί να ενωθεί με το δικό μου σώμα. Αν αυτή η ένωση δεν συμβεί, αν το υλικό δεν με εμπεριέχει, δεν μπορώ να το κατανοήσω ουσιαστικά. Είμαι ηθοποιός, το εργαλείο μου είναι ο ίδιος μου ο εαυτός. Δεν μπορεί να απουσιάζει σε καμία στιγμή της διαδικασίας, ακόμη κι αν διαρκώς μεταμορφώνεται και παίρνει διαφορετικές μορφές.
Στη σκηνή, το σώμα δεν λέει ποτέ ψέματα. Υπήρξε στιγμή στις πρόβες που νιώσατε ότι «πάτε πολύ μακριά»;
Παρότι αγαπώ πολύ τη διαδικασία των προβών και αφιερώνω πολύ χρόνο σε αυτές, η μνήμη μου επιστρέφει κυρίως στις ίδιες τις παραστάσεις. Εκεί μπορώ να πω ότι υπήρξαν στιγμές όπου το σώμα μου, ενώ ήταν εξαντλημένο, ταυτόχρονα ένιωθε να ξεκουράζεται.
Ο Pasolini ήταν βαθιά πολιτικός. Η δική σας παράσταση παίρνει θέση ή αφήνει τον θεατή να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα;
Η άποψή μου είναι ότι καμία πολιτική θέση και κανένα πολιτικό σχόλιο δεν μπορούν να προσφέρουν οριστικές απαντήσεις. Μόνο να θέτουν ουσιαστικά ερωτήματα. Κάτι που είναι βαθιά πολιτικό οφείλει να γεννά αληθινά ερωτήματα, οτιδήποτε άλλο, κατά τη γνώμη μου, καταλήγει να είναι ψεύτικο.
Τέλος, τι είναι εκείνο που αποτέλεσε κινητήριο δύναμη ώστε να δημιουργηθεί η παράσταση αυτή;
Η διαχείριση της λέξης «απώλεια»
Ο χάρτης της Ιταλίας ως σημείο αναφοράς
Η επίσκεψη στην Όστια
Ο Παζολίνι
Ένα πρωτότυπο, ουσιαστικό ποιητικό κείμενο σε διάλογο με όλο αυτό το υλικό
Η συνομιλία με τη Λουκία Μιχαλοπούλου δεν κλείνει με απαντήσεις αλλά με μια αίσθηση ανησυχίας που επιμένει. Σαν κάτι να μετακινείται αθόρυβα μέσα σου, σαν να σου ζητείται να κοιτάξεις ξανά όσα απέφυγες. Το σώμα εδώ δεν είναι σύμβολο, είναι μνήμη, είναι τραύμα, είναι η απόδειξη ότι τίποτα δεν χάνεται χωρίς να αφήσει ίχνος.
Τελικά αυτό να είναι το πιο πολιτικό και το πιο ανθρώπινο στοιχείο της παράστασης. Όχι να εξηγήσει αλλά να ταράξει. Να σε φέρει αντιμέτωπο με τη δική σου θέση απέναντι στην απώλεια, απέναντι στη σιωπή, απέναντι σε ό,τι εξακολουθεί να καίει κάτω από την επιφάνεια. Γιατί το σώμα θυμάται πάντα, ακόμη κι όταν όλα τα άλλα προσποιούνται πως έχουν ξεχάσει.
