Συνέντευξη στην Κατερίνα Αλεξοπούλου
• Κύριε Κολυδά θα θέλαμε να μας αναφέρετε λίγα λόγια για εσάς, την καταγωγή σας, τα παιδικά σας χρόνια, τις σπουδές σας και την επαγγελματική σας πορεία.
Γεννήθηκα στις Στενιές της Άνδρου, αποφοίτησα από το Ναυτικό Γυμνάσιο στο νησί και το αρχικό μου όνειρο ήταν να γίνω καπετάνιος. Αργότερα “άλλαξα ρότα” και επέλεξα να σπουδάσω Μαθηματικά στη Θεσσαλονίκη. Η απόφασή μου να ασχοληθώ με τη μετεωρολογία ήταν τελείως τυχαία. Ενώ δούλευα αναπληρωτής σε σχολείο στην Άνδρο, αρραβωνιάστηκα με τη νυν γυναίκα μου. Εκείνη ζούσε στην Αθήνα, οπότε έπρεπε να βρω κι εγώ μια δουλειά στην πρωτεύουσα. Το 1985 ήταν αρκετά εύκολο να βρεις δουλειά αν το ήθελες πραγματικά. Άνοιξα την εφημερίδα, έπεσα πάνω σε μια προκήρυξη για προσλήψεις στην ΕΜΥ, έκατσα και διάβασα ξανά τις διαφορικές εξισώσεις και τα μαθηματικά που χρειάζονταν, έδωσα εξετάσεις και μπήκα στη μετεωρολογία. Στα χρόνια που πέρασαν έκανα μεταπτυχιακές σπουδές στη Μετεωρολογία και έχω ανελιχθεί σε όλες τις βαθμίδες της ιεραρχίας στην υπηρεσία.
• Τι συνέβη ακριβώς στην κακοκαιρία “Ελπίδα” που χτύπησε την Αττική και ο κρατικός μηχανισμός αδράνησε, ενώ οι τελευταίες προγνώσεις, είχαν προβλέψει επακριβώς την κατάσταση;
Τις απαντήσεις τις έχω ήδη δώσει γραπτώς στην ιστοσελίδα μου http://www.kolydas.gr/, όπου παράλληλα αναφέρω και πολύ χρήσιμα στοιχεία για τους ιστορικούς χιονιάδες. Για να σταματήσει το “αυτοί και εμείς” θα πρέπει να γίνει μια συνένωση φορέων και υπηρεσιών όπου η ευθύνη πλέον θα είναι συνολική.
• Ήδη έχουμε υψηλή ποιότητα στις παρεχόμενες υπηρεσίες της ΕΜΥ. Ποιες επιπλέον ενέργειες θα ήταν κατά τη γνώμη σας χρήσιμες για περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών της;
Εχθρός του καλού το καλύτερο. Θέλουμε πολύ δρόμο για περαιτέρω βελτίωση υπηρεσιών με αιχμή του δόρατος την ιστοσελίδα της ΕΜΥ και τα Social Media. Σύντομα οι υποδομές (ραντάρ και μετεωρολογικοί σταθμοί) θα αναβαθμιστούν, καθώς θα εισρεύσουν κονδύλια από την ΕΕ, αλλά θα πρέπει να έχει συνέχεια η υποστήριξη και να μην επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος. Πριν από δύο δεκαετίες λόγω της Ολυμπιάδας είχαμε αποκτήσει πολύ καλό εξοπλισμό ο οποίος μέσα σε μια πενταετία κατέρρευσε, καθώς δεν υπήρξε σωστή συντήρηση των συστημάτων.
• Ποιες θα ήταν οι ιδανικές συνθήκες συνεργασίας με τους αρμόδιους φορείς; Τι βέλτιστη πρόταση θα είχατε γι’ αυτό;
Όλοι οι φορείς είμαστε αρμόδιοι, ο καθένας στον τομέα του. Παρότι υπάρχουν στρατηγικά και επιχειρησιακά σχέδια, στην πράξη δεν μπορούν να εφαρμοστούν καθότι υπάρχουν συνεχείς αλλαγές υπευθύνων ένθεν και ένθεν. Αλλάζουν οι πολιτικοί, αλλάζουν και οι πολιτικές. Δεν υπάρχουν μακροπρόθεσμα πλάνα όπως στο εξωτερικό που να τηρούνται χωρίς σημαντικές αλλαγές.
• Με πόση ακρίβεια μπορεί να γίνει μετεωρολογική πρόβλεψη στον Ελλαδικό χώρο; Υπάρχουν όντως δύσκολες περιοχές σε ξηρά και θάλασσα;
Έχουν βελτιωθεί σημαντικά τα ποσοστά επιτυχίας τόσο χωρικά όσο και χρονικά. Το μέλλον των προγνώσεων βρίσκεται στις πιθανολογικές προγνώσεις. Αν τη δεκαετία του 1980 η αξιοπιστία μιας πρόγνωσης εξαντλούνταν στη μία ημέρα, το 2022 έχουμε φτάσει τις πέντε μέρες. Στην πραγματικότητα κερδίζουμε μία μέρα κάθε δέκα χρόνια. Σήμερα βρισκόμαστε στο σημείο όπου η αξιοπιστία μιας πενθήμερης πρόγνωσης αγγίζει το 90%, ενώ για τις δεκαήμερες προγνώσεις το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνάει το 50%. Δύσκολες περιοχές υπάρχουν τόσο στην ξηρά όσο και στη θάλασσα. Η ιδιομορφία των νησιών μας όπου καναλίζεται ο άνεμος μας δυσκολεύει σημαντικά, ενώ ανάλογα προβλήματα υπάρχουν και στη στεριά, ειδικά σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν μετεωρολογικοί και υδρολογικοί σταθμοί.
• Υπάρχει όντως κλιματική αλλαγή στον πλανήτη; Είναι στο μέγεθος που παρουσιάζεται από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης; Τι θα έπρεπε να κάνει ο άνθρωπος προς αυτή τη κατεύθυνση;
Υπάρχει. Γυρίζοντας πολύ πίσω στο χρόνο θα δούμε ότι αυτή ξεκινά από «τα πάντα ρεί» του Ηράκλειτου. Εκεί θα βρούμε πολλές απαντήσεις σε σύγχρονα ερωτήματα, καθώς μέσα από την σκέψη του φιλοσόφου το ενδιαφέρον του δεν είναι επικεντρωμένο μόνο στην περιγραφή της φύσης, αλλά στο νόημά της. Αυτό που στα χρόνια μας μάλλον έχουμε απωλέσει.
• Ακούσαμε για τον διαστημικό καιρό. Υπάρχει μελέτη του καιρού στο διάστημα; Που ωφελεί την καθημερινότητα της κοινωνίας μας;
Στην ιστοσελίδα της ΕΜΥ γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στον διαστημικό καιρό. Οι επιπτώσεις ακραίων φαινομένων του Διαστημικού καιρού απασχολούν όχι μόνο την επιστημονική κοινότητα, αλλά και κρατικούς οργανισμούς και αρχές. Κατά τη διάρκεια των αλλεπάλληλων ισχυρών μαγνητικών καταιγίδων που έλαβαν χώρα στο χρονικό διάστημα από τα τέλη του Οκτωβρίου μέχρι αρχές Νοεμβρίου του 2003 γνωστά ως Hallowen storms 2003, η αλλαγή της διαδρομής των πτήσεων που αναγκάστηκαν να πραγματοποιήσουν οι αεροπορικές εταιρείες προκειμένου να μην επιβαρυνθεί το πλήρωμα και οι επιβάτες με ισχυρή δόση ακτινοβολίας κόστισε από δέκα χιλιάδες δολάρια έως εκατό χιλιάδες δολάρια ανά πτήση.
Η επίδραση των γεωμαγνητικών φαινομένων στα συστήματα ενέργειας μπορεί να είναι πολύ σημαντική. Τα ρεύματα που επάγονται στις γραμμές μεταφοράς περνούν στο έδαφος μέσω των υποσταθμών μετασχηματιστών. Εκεί δημιουργούν κορεσμό των πυρήνων των μετασχηματιστών που μπορεί να οδηγήσει σε μια πληθώρα προβλημάτων. Η σταθερότητα του συστήματος μπορεί επίσης να καταρρεύσει καθώς, οι ισοσταθμιστές της τάσης περνούν εκτός λειτουργίας. Κάτι τέτοιο συνέβη στις 13 Μαρτίου 1989 όταν ολόκληρη η περιοχή του Quebec στον Καναδά έμεινε χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα για 9 ώρες.
Η ραδιοεπικοινωνία στις συχνότητες HF (3 − 30 megahertz), η οποία χρησιμοποιείται ακόμα εκτενώς από τους στρατιωτικούς και για τη μετάδοση πληροφοριών σε μεγάλες αποστάσεις, σε πολλές χώρες βασίζεται στην αντανάκλαση σημάτων στην Ιονόσφαιρα της Γης. Αν γίνει ιδιαίτερα ισχυρή εξαιτίας μιας αύξησης της ηλεκτρικής πυκνότητας μπορεί να προκαλέσει ένα ολικό blackout στις επικοινωνίες.
Η δόση από κοσμική ακτινοβολία αυξάνεται με το γεωγραφικό πλάτος και με το υψόμετρο και διπλασιάζεται περίπου κάθε 1.4 km. Μια υπερατλαντική πτήση συνεπάγεται πρόσθετη επιβάρυνση, οπότε γίνεται κατανοητό ότι ιδιαίτερα επηρεάζονται τα πληρώματα των αεροσκαφών με αποτέλεσμα να λαμβάνουν διπλάσια μέση ετήσια δόση. Προφανώς τα προβλήματα γίνονται ακόμα μεγαλύτερα για τους αστροναύτες που συμμετέχουν σε ταξίδια έξω από την προστατευτική ασπίδα της ατμόσφαιρας και μένουν στο διάστημα για αρκετό χρόνο.
• Ποια είναι η ακρίβεια των προγνώσεων, δηλαδή πόσες μέρες μετά θα είχαμε μια ασφαλή πρόγνωση; Που ωφελούν οι μακροπρόθεσμες προγνώσεις; Ακόμα, πιστεύετε στα μερομήνια;
Οι μακροπρόθεσμες και εποχικές προγνώσεις χρησιμοποιούνται κυρίως στον τομέα της ενέργειας και την γεωργία αλλά, πρέπει να αντιμετωπίζονται με σχετική επιφύλαξη λαμβάνοντας υπόψη, ότι το αποτέλεσμά τους θα αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο ποσοστό του χρόνου αναφοράς τους (40 – 60%), σε καμία όμως περίπτωση δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται απορριπτικά, αποκλείοντας την προοπτική βελτίωσής τους. Από τη θέση αυτή, στην ΕΜΥ ανά τρίμηνο γίνεται παρουσίαση των αντίστοιχων εποχικών προγνώσεων, εμπλουτίζοντας την μελλοντικά με περισσότερες παραμέτρους, αλλά και με αποτελέσματα άλλων κέντρων. Τέλος, πιστεύω στα σημάδια του καιρού που μας προειδοποιούν για κάποιες αιφνίδιες αλλαγές ή μπουρίνια.
• Η έκφραση ακραία φαινόμενα τι σημαίνει σήμερα; Η χρήση της έκφρασης γίνεται βάσει στοιχείων ή όχι; Υπήρχαν ακραία φαινόμενα παλαιότερα; Θυμίστε μας μερικά.
Όπως αναφέραμε και προηγουμένως πρέπει όλοι μας να καταλάβουμε ότι οι αλλαγές του κλίματος πάντοτε γινόταν και θα συνεχίσουν να γίνονται, ενώ σε πολλές περιπτώσεις αυτές οι αλλαγές κατ’ ανάγκη δεν συνδέονται με την εμφάνιση ακραίων ή έντονων καιρικών φαινομένων. Τούτο διότι στις περισσότερες των περιπτώσεων δεν είναι ακραία πάντοτε τα φαινόμενα, αλλά μόνο τα αποτελέσματά τους. Δηλαδή σε πολλές περιπτώσεις ο χαρακτηρισμός ενός καιρικού φαινομένου ως ακραίο είναι αποτέλεσμα των καταστροφών ή των θανάτων που προκάλεσε σε μία περιοχή και αυτό κρίνεται εκ του αποτελέσματος. Σε πολλές περιπτώσεις οι ευθύνες μετατίθενται στο καιρικό φαινόμενο και όχι στο γεγονός που το προκάλεσε. Αυτή η τακτική “βολεύει” πολλούς , ειδικά όταν υπάρχουν περιπτώσεις όπου παρατηρούνται σημαντικές ελλείψεις υποδομών, ή έχουν παρουσιαστεί φαινόμενα αδράνειας των μηχανισμών πρόληψης. Τα σφάλματα και οι ευθύνες τότε “μεταφέρονται στον Θεό”, επιβεβαιώνοντας την “αιρετική” άποψη ότι η κλιματική αλλαγή μάλλον έχει επιδράσει περισσότερο στην ηθική, στις συμπεριφορές, στον τρόπο σκέψης μας και αυτή είναι εκείνη που μας οδηγεί στο να μπαζώνουμε τα ρέματα, να καίμε τα δάση μας και να χτίζουμε αυθαίρετα χωρίς κανόνες και νόμους!
Από τα κυριότερα ακραία φαινόμενα αμέσως στο μυαλό μου έρχονται ο καύσωνας και ο χιονιάς του 1987. Μέσα από τα κυριότερα 28 ακραία γεγονότα βροχόπτωσης που έχω ζήσει στα 36 χρόνια της υπηρεσίας μου πρώτο έρχεται η μετεωρολογική βόμβα τον Ιανουάριο του 2004.
Εκδώσατε ένα βιβλίο Μετεωρολογίας; Τι ακριβώς περιγράφει;
Είναι ένα σημαντικό σύγγραμμα με τίτλο Μετεωρολογική περιπλάνηση – «Η ιστορία μιας πεταλούδας». Περιγράφεται ο κύκλος μεταμόρφωσης της πεταλούδας, όπου δεν αφορά μονάχα την ιστορική εξέλιξη της Μετεωρολογίας, αλλά και τις μεταμορφώσεις των κοινωνιών, των οικονομικών, των φιλοσοφικών και θρησκευτικών ρευμάτων καθώς και του καθενός από εμάς, μέσα στο πέρασμα του χρόνου. Στο σύνολό του το σύγγραμμα αναδεικνύει την αμφισβήτηση και τον προβληματισμό που μπορεί να μας οδηγήσει στην καλύτερη κατανόηση του εσωτερικού αλλά και του εξωτερικού μας κόσμου.