Ποιητικά μονοπάτια στην καρδιά της Καλαμάτας
Γράφει η Πωλλέτα Ψυχογυιοπούλου, φιλόλογος, ποιήτρια
Η Καλαμάτα έζησε από τις 11 Οκτωβρίου έως τις 15 Νοεμβρίου 2025 μια ξεχωριστή περίοδο εξωστρεφούς πολιτισμού. Οι «Ποιητικοί Δρόμοι», μια πρωτοπόρα δράση της εμπνεύστριας εικαστικού και συνιδρύτριας του μη κερδοσκοπικού φορέα KALLIERGON syn, Βασιλικής Κατέρη, άνοιξαν νέες διαδρομές στον τρόπο με τον οποίο μια πόλη συναντά την ποίηση: όχι ως κλειστό γεγονός, αλλά ως ζωντανή παρουσία που αναπνέει μέσα στον ρυθμό της καθημερινότητας.
Καταξιωμένοι/-ες ποιητές και ποιήτριες, εργάτες του λόγου και της τέχνης, συνέβαλαν σε μια πολυφωνική εμπειρία που ανέδειξε τη δυνατότητα της ποίησης να ζει στους δρόμους, στις πλατείες και στα μνημεία της πόλης, να αγγίζει τον περαστικό και να φωτίζει το βλέμμα και τον νου εκεί όπου δεν το περιμένεις.
Στο φως της Κεντρικής Πλατείας Καλαμάτας, το βράδυ του Σαββάτου 11 Οκτωβρίου, η ποίηση υψώθηκε πάνω από την καθημερινότητα. Ο Κώστας Χαλκιάς, μαζί με τις μαθήτριες και τους εκπαιδευτικούς του 5ου Γυμνασίου Καλαμάτας, ύφανε μια τελετουργική αρχή — πρόσκληση για διάδραση και εξωστρέφεια, υπενθυμίζοντας ότι η ποίηση ξεπηδά στους δρόμους και διεκδικεί χώρο στο δημόσιο βίωμα.
Ποιήματα Μεσσήνιων ποιητών, σε ανθολόγηση του φιλόλογου Κωνσταντίνου Κωστέα, αναρτήθηκαν σε κεντρικά σημεία της πόλης, βιτρίνες, αφίσες και καθημερινά αντικείμενα επιχειρήσεων, φέρνοντας την ποίηση απευθείας στη ζωή των ανθρώπων, μαζί με ποιήματα που έστειλαν με δική τους πρωτοβουλία οι ίδιοι/-ες οι ποιητές και ποιήτριες της πόλης.
Στις 13 και 15 Οκτωβρίου, η διημερίδα «Προσεγγίζοντας την Οδύσ(σ)εια του Νίκου Καζαντζάκη» στο Αναγνωστήριο των ΓΑΚ Μεσσηνίας μετατράπηκε σε ταξίδι μύησης, μέσα από τον στοχαστικό λόγο του Κώστα Χαλκιά. Οι συμμετέχοντες/-ουσες απήγγειλαν στροφές που αντήχησαν σαν ανάσες ενός ζωντανού έπους, θυμίζοντας πως ο ηρωισμός μπορεί να βρει μορφή ακόμη και στις καθημερινές μας διαδρομές.
Στις 17 Οκτωβρίου, στη Γκαλερί Α49, η παρουσίαση της συλλογής «Νιτρογλυκερίνη» της Μακλένα Νίκα δημιούργησε μια αθέατη σπίθα μέσα στις ψυχές των παρευρισκομένων. Με τις εισηγήσεις του Γιώργου Ανδρειωμένου και της Μαρίας Τσιμικλή και την απαγγελία της Γεωργίας Αγγελοπούλου, η ποίηση φτέρωσε τρυφερά μέσα στην καρδιά του κοινού, φέρνοντας κοντά τόπους και κουλτούρες, σαν μια γέφυρα που χτίζεται μόνο με λέξεις. Την ίδια μέρα, η ποιητική performance «Black angel’s poetry» παρουσίασε μια τελετουργία φωτός και σκιάς, όπου ο λόγος συναντά την κίνηση και η μουσική γίνεται εσωτερικός παλμός. Η Δρ. Φωτεινή Κωστάκου και η Χριστίνα Τζιάλλα ενσάρκωσαν τη δραματουργία με σώμα και φωνή στο Μουσικό Σχολείο Καλαμάτας, μετατρέποντας τη βραδιά σε μια αληθινή πτήση της ποίησης, σαν να άνοιγαν φτερά οι λέξεις.
Στις 18 Οκτωβρίου, στην εκδήλωση «Η ποίηση ως διάλογος», στο καφέ–βιβλιοπωλείο «Ραμόν», η Μακλένα Νίκα προσκάλεσε το κοινό σε έναν χαλαρό, οικείο διάλογο όπου οι λέξεις έγιναν μέσο επικοινωνίας και οι σιωπές γενναιόδωρος χώρος συλλογικής εμπειρίας. Η ποίηση μετατράπηκε σε κοινό τόπο, σε μια μικρή εστία όπου οι φωνές ενώθηκαν και η δημιουργία απέκτησε ανθρώπινη, ζωντανή μορφή. Το ίδιο βράδυ η όπερα «Του Άγγελου Μούσες», βασισμένη στην ποίηση του Άγγελου Σικελιανού, ταξίδεψε μικρούς και μεγάλους σε έναν ονειρικά θεατρικό κόσμο. Η σύνθεση του Δημήτρη Καθαρόπουλου, οι ερμηνείες του Δημοσθένη Χρ. Σταυριανού και της Φωτεινής Κωστάκου, καθώς και η συνοδεία φλάουτου, πιάνου και τσέλου, ύψωσαν τη μουσική και την ποίηση σε λυρική εμπειρία που γέμισε τις ψυχές των θεατών στην αίθουσα εκδηλώσεων του Μουσικού Σχολείου Καλαμάτας, σαν ένα άγγιγμα φωτός.
Στις 22 Οκτωβρίου, στο ηλιοβασίλεμα, η έκθεση “Μαρία Κάλλας” στο Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας μετατράπηκε σε χώρο όπου όπερα, ποίηση και λογοτεχνία συναντήθηκαν. Ο Σύλλογος Maria Callas Alumni Association παρουσίασε την παράσταση «Όπερα, Ποίηση και Λογοτεχνία: Αφήγηση σε 6 πράξεις», μια διαδρομή σε έξι στάσεις που θυμίζουν τα κεφάλαια μιας όπερας, ενώ η φωνή της Μαρίας Κάλλας φώτισε τον χώρο και τη μνήμη.
Μία από τις δημιουργικές δράσεις των Ποιητικών Δρόμων ήταν το εργαστήριο δημιουργικής γραφής με τίτλο: «Ομιλούντα κτίρια της Καλαμάτας», στις 5 Νοεμβρίου με εμψυχώτριες τις ποιήτριες Πωλλέτα Ψυχογυιοπούλου και Ελένη Κοφτερού, στον φιλόξενο χώρο της Λαϊκής Βιβλιοθήκης Καλαμάτας κα την αμέριστη στήριξη του Γιώργου Ηλιόπουλου. Οι δεκαπέντε συμμετέχοντες/-ουσες άφησαν τον χρόνο και τη μνήμη να αφηγηθούν ιστορίες των κτιρίων της πόλης. Από αυτή τη διαδικασία γεννήθηκαν τρυφερά και νοσταλγικά τριολέτα και τάνκα για τα κτήρια και τα μνημεία· ποιήματα που ανασυνθέτουν το συλλογικό ίχνος του χρόνου και μας καλούν να ακούσουμε την κρυφή φωνή της πόλης.
Στις 6 Νοεμβρίου, μαθητές και μαθήτριες του Εσπερινού Γενικού Λυκείου Καλαμάτας διάβασαν ποίηση στο πλαίσιο της δράσης Ποιητικοί Δρόμοι, χαρίζοντας στη βραδιά τη δική τους φωνή και ευαισθησία με τη φιλόλογο Ευτυχία Πατσαρίνου, χάρη στην πρωτοβουλία της οποίας πραγματοποιήθηκε αυτή η όμορφη καταγραφή.
Στις 8 Νοεμβρίου, η δράση «Λόγια Βυζαντινή Ποίηση», με είκοσι ποιήματα στη βυζαντινή αρχαΐζουσα γλώσσα, προσέφερε μια μυσταγωγική εμπειρία στο ιστορικό, βυζαντινό εκκλησάκι των Αγίων Αποστόλων. Η σκηνοθεσία και η απαγγελία του Δημήτρη Ηλιόπουλου και της Όλγας Αλεξανδροπούλου μετέφεραν τον λόγο αιώνων στον σύγχρονο επισκέπτη, επανασυνδέοντας την ιστορία με τη ζωντανή εμπειρία της πόλης και αφήνοντας μια αίσθηση ιερής συνέχειας.
Στις 10 Νοεμβρίου, η εκδήλωση «Ποιητικές Χορογραφίες στο Πεντάγραμμο» αποκάλυψε το ψυχονοητικό εργαστήριο της μελοποίησης. Με τον συνθέτη Τάσο Καρακατσάνη να μελοποιεί στίχους ζωντανά, την εμπνεύστρια της δράσης, Φωτεινή Νικολαΐδου —φιλόλογο, συγγραφέα και λογοτέχνιδα— να ανοίγει τον δρόμο της δημιουργικής σύμπραξης, τον τραγουδιστή Γιάννη Θωμόπουλο να δίνει φωνή στους στίχους και τη φιλόλογο, συγγραφέα και πρόεδρο της ΕΜΣ, Τόνια Παυλάκου, να συντονίζει τη διαδικασία, οι ποιητές/-τριες και το κοινό συμμετείχαν ενεργά, δημιουργώντας μια μοναδική σύμπραξη ποίησης και μουσικής — σαν να γεννιόταν ένας νέος ρυθμός μέσα από τη συλλογική ανάσα.
Στις 12 Νοεμβρίου, στο Αμφιθέατρο «Θόδωρος Αγγελόπουλος», σε συνεργασία με τη Νέα Κινηματογραφική Λέσχη και τη Filmhouse, προβλήθηκε η ποιητική ταινία Bright Star της Τζέιν Κάμπιον, ενώ λίγο πριν παρουσιάστηκε μια σύνθεση 6,5 λεπτών με εικόνες εγκαταλειμμένων σπιτιών της Δημητσάνας και ηχητική δημιουργία της Lauren Neefe, πλεγμένη με το ποίημα Locus Fugit της Κατερίνας Καριζώνη και φωνές κατοίκων και συμμετεχόντων του εργαστηρίου Periplus 2025.
Στις 14 Νοεμβρίου, το αφιέρωμα στον Μεσσήνιο ποιητή Γιώργο Μαρκόπουλο, επιμελημένο από τη Μαρία Τομαρά και με απαγγελίες των Κώστα Χαλκιά και Όλγας Αλεξανδροπούλου, γέμισε τη βραδιά με στοχασμό, ευγένεια και βαθιά ποιητική μνήμη. Συγκινητική στιγμή αποτέλεσε η προσφορά της συγγραφέως Λίας Κόσσυβα, η οποία μοίρασε στο κοινό μια κάρτα–ενθύμιο που είχε λάβει από τον ίδιο τον ποιητή, με αγαπημένους του στίχους, φέρνοντας έτσι την ανάσα του γραπτού του στα χέρια των παρευρισκομένων.
Ξεχώρισαν για τις δράσεις τους και τη συμμετοχή τους: Το Δημοτικό Σχολείο Θουρίας συμμετείχε με «Το δέντρο των μικρών ποιητών», στολίζοντας μια ελιά με τα ποιήματα των μαθητών και μαθητριών, χάρη στην έμπνευση και τρυφερή καθοδήγηση της δασκάλας Εβελίνας Μακρή. Παράλληλα, μαθητές και μαθήτριες του Ε.Ε.Ε.Ε.Κ. Καλαμάτας, με υπεύθυνη την καθηγήτρια εικαστικών Αντωνία Μαντζούκα, δημιούργησαν μοναδικά πορτρέτα Ελλήνων ποιητών και πεζογράφων.Οι δράσεις των μικρών καλλιτεχνών ταξίδεψαν έως το Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας, φωτίζοντας τον χώρο με τη ματιά, την ευαισθησία και τη φαντασία τους.
Η δράση ολοκληρώθηκε στις 15 Νοεμβρίου με τη φύτευση μιας μικρής ελιάς, του «Δέντρου των Ποιητών», στο Δημοτικό Πάρκο Σιδηροδρόμων. Σύμβολο συνέχειας, ρίζας και καρποφορίας, το δέντρο θα θυμίζει πως κάθε συνέργεια πολιτισμού μπορεί να ριζώσει, να θεριέψει και να αποδώσει καρπούς.
Στο πλαίσιο της δράσης συμμετείχαν συλλογικοί φορείς και φιλέλληνες από το εξωτερικό, συμβάλλοντας στην ανταλλαγή γνώσεων και πολιτιστικών ιστοριών για τους ποιητές και τις παραδόσεις κάθε ευρωπαϊκής πόλης. Μέσα από διαδικτυακές γέφυρες, η ομογένεια και οι φιλέλληνες απέστειλαν ηχογραφημένες απαγγελίες και δικές τους ερμηνείες, εμπνευσμένες από την Ελλάδα και αγαπημένους ποιητές, ενισχύοντας τη διαπολιτισμική επικοινωνία και την αναγνώριση της ποίησης στο διεθνές πολιτιστικό τοπίο.
Οι «Ποιητικοί Δρόμοι», μια πρωτοβουλία που οραματίστηκε και υλοποίησε η Βασιλική Κατέρη, απέδειξαν πως η ποίηση μπορεί να βγει από τα βιβλία, τις βιβλιοθήκες και τις αίθουσες, να διασχίσει δρόμους, πλατείες και μνημεία, και να αγγίξει κάθε ψυχή που είναι έτοιμη να ακούσει και να νιώσει την αισθητική απόλαυση μέσα από στίχους. Με τέτοια δυναμική και ανταπόκριση, δεν μπορούμε παρά να ανυπομονούμε για τους Ποιητικούς Δρόμους της επόμενης χρονιάς.