Ο ΔΗΜHΤΡΗΣ ΣΤΑΘΑΚOΠΟΥΛΟΣ ΓΡΑΦΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΤΡΙΝΟΡΑΜΑ “Δύσκολες εξισώσεις”

Δημήτρης Σταθακόπουλος: Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου ,Οθωμανολόγος – Τουρκολόγος Συνεργάτης Εργαστηρίου Τουρκικών & Ευρασιατικών Μελετών ( ΕΤΕΜ ) Πανεπιστημίου Πειραιά Δικηγόρος

Μόλις δυο εικοστιτετράωρα πριν την έναρξη των στρατιωτικών ρωσικών επιχειρήσεων στο έδαφος της Ουκρανίας, και ενώ είμασταν σε διαδικτυακή ζεύξη για αυτή την συνέντευξη, με τον καθηγητή και φίλο κ. Σταθακόπουλο, άρχισε να έρχεται συνεχής ροή πληροφοριών για τις ραγδαίες εξελίξεις στην Ουκρανία αφενός και αφετέρου στους κόλπους της Ευρωπαϊκής ένωσης.

Η συζήτηση μας πολύ γόνιμη και εξόχως πληροφοριακή σε επίπεδο ιστορίας αλλά και γεωπολιτικής προσέγγισης. Ολόκληρη μπορείτε να την απολαύσετε στο κανάλι μου στο You Tube.

Σήμερα Αύγουστος μήνας του 2022 και ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται με την Ρωσία να έχει σχεδόν πετύχει όλους τους στρατηγικούς και επιχειρησιακούς στόχους της και την ευρώπη να βρίσκεται σε πλήρη αποδρομή αφού οι «κυρώσεις» που επέβαλε η Ε.Ε. καθ’ υπόδειξη των στρατηγικών εταίρων της στο ΝΑΤΟ η συζήτηση αυτή έχει την ίδια αξία και επικαιρότητα καθώς όσα ειπώθηκαν με τον καθηγητή Δημήτρη Σταθακόπουλο όχι μόνο επιβεβαιώνονται αλλά χρήζουν και ιδιαίτερης μελέτης και προσοχής εκ μέρους σε ότι αφορά την Ελλάδα.

Παραθέτω ένα αξιόλογο απόσπασμα από αυτή την συζήτηση με τον κ. Σταθακόπουλο ικανό για να δώσει απλά μια μικρή πρόγευση ολόκληρης της εξόχως ενδιαφέρουσας σηζήτησης με ένα από τους λίγους γνώστες του προβλήματος τον Δημήτρη Σταθακόπουλο.

«….Ρωσία επιτιθέμενη στην Ουκρανία πριν την αποψινή αναγνώριση της ανεξαρτησίας Доне́цк – Луганск θα τελούσε εν αδίκω .

Γι αυτό και δεν το έκανε. Μετά την αναγνώριση, «δικαιούται» να βοηθήσει, ως αμυνόμενη πλέον, τις ως άνω ανεξάρτητες περιοχές, από τυχόν επιθέσεις της Ουκρανίας και όσων την συνδράμουν. Κορυφαίο στρατήγημα , που «άδειασε» όλο το δυτικό αφήγημα. Όμως, «οι καμπάνες χτυπούν και για μας», αν ό μη γένοιτο συμβεί κάτι παρόμοιο στο μέλλον στη Θράκη με αίτημα αυτονομίας, αναγνώριση από Τουρκία, ανοχή του ΝΑ- ΤΟ, αφού είμαστε σύμμαχοι με την Τουρκία (sic) και δημιουργία περιοχής ΕΟΖ (Ειδικής Οικονομικής Ζώνης), πρωτίστως για αλλότρια συμφέροντα.

• Δεν πρέπει να παραβλέπουμε το θέμα της Αλεξανδρούπολης, που ίσως δεν θα χρησιμοποιηθεί από τους Αμερικανούς ως φόβητρο της Άγκυρας, αλλά ως περιοχή εγγύησης και σταθερότητας της Θρακικής ΕΟΖ, μεταξύ Ελλάδας – Τουρκίας ;

Το ίδιο καθεστώς δρομολογεί και απευχόμαστε να δημιουργηθεί στο Αιγαίο, στα νησιά μας που πιέζει η Τουρκία για αποστρατικοποίηση. Δύσκολες εξισώσεις που θέλουν ομόνοια, γνώση, κατανόηση και αποτροπή υλοποίησης εις βάρος της χώρας μας.

1. Επί των ισχυρισμών της Τουρκίας για αποστρατικοποίηση των νησιών: Παρότι η Ελληνική κοινή γνώμη νομίζει πως η Τουρκία εγείρει για πρώτη φορά αξιώσεις αποστρατικοποίησης των νησιών του Ανατολικού και Βορείου Αιγαίου, αμφισβητώντας παράλληλα την Ελληνική κυριαρχία στα πλαίσια του αναθεωρητικού δόγματος της γαλάζιας πατρίδας/ mavi vatan, το θέμα έχει προϊστορία.

Αφενός, η Τουρκία εξ αρχής θεώρησε ότι έπεσε θύμα των συμμάχων της Ελλάδας, ούσα η ίδια σε αδυναμία το 1923 (Συνθήκη Λωζάνης), αφετέρου έθετε το θέμα συχνά (1955, 1964) και από το 1996 μονίμως, με τη λίστα Egemenligi Anlasmalarla Yunanistan’a Devredilmemis Ada Adacιkve Kayalιklar», δηλαδή «νησιά, νησίδες και βραχονησίδες των οποίων η κυριότητα δεν παραχωρήθηκε στην Ελλάδα με διεθνείς συμφωνίες και συνθήκες». Η λίστα φέρεται να περιλαμβάνει 152 νησιά, νησίδες και βραχονησίδες του Αιγαίου και Κρητικού Πελάγους, τα οποία η Τουρκία επεδίωκε να «γκριζάρει» στο πλαίσιο των νέο-οθωμανικών σχεδιασμών του προέδρου Ερντογάν, αλλά ήδη διεκδικεί, μέσω της αποστρατικοποίησή τους.

Η Ίμβρος και η Τένεδος, παραχωρήθηκαν στην Τουρκία – με ελληνικό πληθυσμό στο σύνολό τους- επειδή βρίσκονταν στην είσοδο των Στενών των Δαρδανελίων. Η Συνθήκη της Λωζάνης προέβλεπε την πλήρη αποστρατικοποίησή τους, μαζί με τη Λήμνο και τη Σαμοθράκη.

Όμως, το 1936 με τη Συνθήκη του Μοντρέ, η Τουρκία πέτυχε ν’ αλλάξει το καθεστώς των Στενών, προχωρώντας στον άμεσο επανεξοπλίσμό τους. Σε άμεση αντίκρουση, προέβη η Ελλάδα, με εξοπλισμό της Λήμνου και της Σαμοθράκης.

Επομένως, νομικά κρίνοντας και ερμηνεύοντας, η Τουρκική απαίτηση για αποστρατικοποίηση των δύο ελληνικών νησιών του Β.Α. Αιγαίου, σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λωζάνης, αποτελεί αυθαίρε- τη ερμηνεία, εφόσον είναι σε ισχύ η Συνθήκη του Μοντρέ (legis specialis derogat legis generalis) με την οποία στρατιωτικοποιήθηκαν τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος από τους Τούρκους. Άρα για λόγους αμοιβαιότητας, ορθώς η Ελλάδα τα έχει στρατικοποιημένα. Κάτι που τότε αποδέχθηκε συναινετικά η Τουρκία δια του πρέσβη της στην Αθήνα, Ρουσέν Εσρέφ.

“Η καταχρηστική αμφισβήτηση της ελληνικότητας των νησιών Χίου, Λέσβου, Σάμου και Ικαρίας, δεν ευσταθεί, αφού τα νησιά αυτά έχουν ρητά κατοχυρωθεί στην ελληνική επικράτεια με τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923).”

Παραφράζοντας τη γνωστή παραβολή του ασώτου : « Όπου πατέρας, λέγε Δύση, όπου καλό παιδί λέγε Ελλάδα και όπου άσωτος – ο οποίος συγχωρείται και ο πατέρας θυσιάζει υπέρ του, το μόσχο το σιτευτό – λέγε Τουρκία» Περαιτέρω όμως και επικουρικά, συντρέχει και το άρθρο 51 του καταστατικού χάρτη του ΟΗΕ ”περί νόμιμης άμυνας”, όταν έχουν προηγηθεί η Κύπρος ( 1974), τα Ίμια ( 1966) και διατηρείται ενεργή αποβατική στρατιά Αιγαίου στα παραλία της Μ. Ασίας.

Η καταχρηστική αμφισβήτηση της ελληνικότητας των νησιών Χίου, Λέσβου, Σάμου και Ικαρίας, ομοίως δεν ευσταθεί, αφού τα νησιά αυτά έχουν ρητά κατοχυρωθεί στην ελληνική επικράτεια με τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923).

Ομοίως και σύμφωνα με το άρθρο 15 της Συνθήκης της Λωζάνης, η Τουρκία παραιτήθηκε, υπέρ της Ιταλίας, επί της κυριαρχίας της στα Δωδεκάνησα (Αστυπάλαια, Ρόδο, Χάλκη, Κάρπαθο, Κάσσο, Τήλο, Νίσυρο, Κάλυμνο, Λέρο, Πάτμο, Λειψούς, Σύμη, Κω), καθώς και των εξαρτωμένων νησίδων τους, συμπεριλαμβανομένου του Καστελόριζου.

Το καθεστώς των Δωδεκανήσων, ορίστηκε αμετάκλητα με τη Συνθήκη των Παρισίων (1947, άρθρο 14, στην οποία η Τουρκία δεν ήταν συμβαλλόμενη ), όπου η Ιταλία εκχώρησε στην Ελλάδα την πλήρη κυριαρχία της στα Δωδεκάνησα (Αστυπάλαια, Ρόδο, Χάλκη, Κάρπαθο, Κάσο, Τήλο, Νίσυρο, Κάλυμνο, Λέρο, Πάτμο, Λειψούς, Σύμη, Κω και Καστελλόριζο) μετά των παρακειμένων νησίδων. Τέλος, στα άρθρα 16 και 12, της Συνθήκης της Λωζάνης, η Τουρκία ρητά παραιτήθηκε από κάθε διεκδίκηση των νησιών και των νησίδων πέραν των τριών ναυτικών μιλίων απ’ τις ανατολικές ακτές της.

Επομένως οι ισχυρισμοί της Τουρκίας δεν εδράζονται επι κειμένου διεθνούς συμβάσεως, αλλά αποτελούν αυθαίρετες ερμηνείες πέραν κάθε νομιμότητας και ως εκ τούτου απορριπτέες και μη δεκτικές οποιασδήποτε συζήτησης.

• Για την οικονομία και τις εσωτερικές
πολιτικές εξελίξεις στην Τουρκία:

Η Τουρκία, κατεξοχήν και διαχρονικά χώρα «Επιτήδειος Ουδέτερος» ( βλ.Frank Weber, εκδ. ΓΕΣ 1985 ) και του δόγματος «σύμμαχός μου είναι ο χρόνος και η υπομονή» (βλ. σχετ. Λέων Τολστόι война и мир/ Πόλεμος & Ειρήνη) δεν αντιδρά όπως αναμένουν οι αναλυτές της δύσης.

Τουναντίον, ως sui generis / ιδιόμορφη, έχει αντιδράσεις – που φαίνονται « απρόβλεπτες και εκτός λογικής» για τους πολλούς – πλην όμως πλήρως αναμενόμενες για τους γνώστες.

Η οικονομίας της, οικιακή, ιδιωτική και δημόσια (στους G20), πάντα είχε πρόβλημα. Ο λαός παρότι βελτίωσε και αστικοποίησε το βιοτικό του επίπεδο στην Κων/πολη, Άγκυρα και Σμύρνη, παραμένει φτωχικός και σκληραγωγημένος στις στερήσεις πιστεύοντας στον εκάστοτε babacim (πατερούλη) ηγέτη. Ζούσαν και ζούν, κυρίως από το παρεμπόριο, με την ανοχή του κράτους, γι’αυτό και δεν υπάρχουν μεγάλες μαζικές αντιδράσεις, πλην εξαιρέσεων. Η δημόσια οικονομία του κράτους, στηρίζεται από ξένους επενδυτές (Ισλαμική Αναπτυξιακή Τράπεζα, Κατάρ. Ρωσία, Κίνα, Ιαπωνία, Ινδία, Πακιστάν, Κεντροασιατικά κράτη, χώρες της Ε.Ε, ΗΠΑ εσχάτως από τα ΗΑΕ κ.ά.) , μη διατεθειμένους να την αφανίσουν, στην παρούσα.

Με αφορμή την οικονομία, την παγκόσμια ενεργειακή κρίση και τη λαϊκή δυσφορία, είδαμε την αντιπολίτευση να συντονίζεται κατά του Τούρκου Προέδρου. Ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), η Μεράλ Ακσενέρ του επονομαζόμενου Καλού Κόμματος (İYİ, σήμα της φυλής Kayi απ’ όπου «γεννήθηκαν» οι οθωμανοί), ο Τεμέλ Καραμολάογλου του Κόμματος Ευδαιμονίας (SAADET), ο Γκιουλτεκίν Ουισάλ του Δημοκρατικού Κόμματος (DP), ο Αλί Μπαμπατζάν του Κόμματος Δημοκρατίας και Προόδου (DEVA) και ο Αχμέτ Νταβούτογλου του Κόμματος του Μέλλοντος (GELECEK), είχαν την πρώτη τους συνάντηση με σκοπό την σύνταξη μετώπου και υποστήριξη κοινού υποψήφιου Προέδρου, χωρίς όμως την (προ το παρόν) εκπροσώπηση των Κούρδων, που θα παίξουν πάλι ρυθμιστικό ρόλο, στην κατάλληλη στιγμή, όπως στο παρελθόν υπέρ του Προέδρου Ερντογάν και σχετικά πρόσφατα στις Δημοτικές εκλογές, υπέρ του Εκρέμ Ιμάμογλου.

• Τα ελάχιστα αντιπολιτευόμενα Τουρκικά ΜΜΕ προωθούν αξιολογήσεις αμφισβήτησης του Προέδρου Ερντογάν, ως βεβαιότητες κατάρρευσής του. Είναι όμως έτσι;

Ως γνωστόν, ο Τούρκος Πρόεδρος με το ΑΚP, στηρίζεται από το κόμμα Εθνικιστικής Δράσης ΜΗΡ του Ντεβλέτ Μπαχτσελί. Παρά τις τυχόν αρρυθμίες, επιθυμούν να συμπορευτούν μέχρι το 2023 (100 χρόνια Τουρκικής Δημοκρατίας από την 29.10.1923 ) χρονιά εκλογών. Στηρίζεται και ελέγχει πλήρως το derin devlet/ βαθύ κράτος.

Διάδοχός του δεν διαφαίνεται ακόμα με σαφήνεια. Ίσως ο γαμπρός του, Μπεράτ Αλμπαϊράκ, ή ο Σουλεϊμάν Σοϊλού, ο Ακάρ, ή άλλος με δυναμική που θα σέβεται το έργο/προσωπικότητα του Προέδρου αν και όταν τον διαδεχτεί; Ο χρόνος θα δείξει.

Σύμφωνα με το Κέντρο Εφαρμοσμένων Σπουδών για την Τουρκία ( CATS/The Centre for Applied Turkey Studies) που χρηματοδοτείται από το ίδρυμα Stiftung Mercator και το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Γραφείο Εξωτερικών, ήδη από το Μάιο του 2020, ο Αλί Μπαμπατζάν, θεωρείται ο  επικρατέστερος κοινής αποδοχής αντίπαλός του, της συνασπισμένης αντιπολίτευσης.

Οι Κεμαλιστές από μόνοι τους δεν μπορούν να εκλέξουν Πρόεδρο, οπότε ο άνθρωπος που συγκεντρώνει απογοητευμένους Ερντογανικούς και την ανοχή της αντιπολίτευσης είναι ο Μπαμπατζάν. Πρόσωπο που προωθεί η Γερμανία και γενικά χαίρει εκτίμησης στη δύση, θεωρώντας πως θα φέρει την Τουρκία πιο κοντά σε αυτή, συμβάλλοντας στην αποκατάσταση του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

• Ποιος θα συνέφερε την Ελλάδα να ηγείται στην αντίπερα όχθη του Αιγαίου ;

Υπενθυμίζω πως η χώρα μας έχει δεινοπαθήσει από το 1922, 1955, 1964, 1974 , 1996, με τις δράσεις των Ρεπουμπλικάνων / Δημοκρατικών Κεμαλιστών. Μεταξύ δύο «κακών», στην παρούσα προτιμώ απέναντι τον Πρόεδρο Ερντογάν, που ασχέτως τι λένε οι “απροβλεπτο-λάγνοι”, πιστεύω πως είναι πλήρως προβλέψιμος και αντιμετωπίσιμος, αν μελετάς τον αξιακό του κώδικα και αντιδράς σωστά και όχι με υπεροψία/ απαξία, διότι τότε θα χάσεις. Αν εκλεγεί Πρόεδρος από την ενωμένη αντιπολίτευση, η Τουρκία αφενός θα ανακάμψει εσωτερικά, κοινωνικά, αφετέρου θα γίνει πάλι primus ante pares/ πρώτη μεταξύ ίσων, στη δυτική συμμαχία , εις βάρος των συμφερόντων της Ελλάδας. Γνωρίζουμε και προβλέπουμε πλέον τον  Πρόεδρο Erdoğan, ελπίζοντας να τον διαχειριστούμε καλύτερα, από την άγνωστη πολιτική των αντιπάλων του, που έχουν μόνο δυναμικές προτάσεις άμεσης ρήξης με τη χώρα μας.

Οι εκτιμήσεις της Τουρκικής αντιπολίτευσης που κάποιοι θεωρούν βεβαιότητες, δεν είναι ακόμα τόσο κατασταλαγμένες, ενώ σίγουρα θα τα βρούμε μπροστά μας. Καλό θα ήταν να μην κατευνάζεται η Ελληνική κοινή γνώμη με φαντασιακά σενάρια επίλυσης διαφορών, γιατί απλά δεν συγκλίνουν κάπου για να λυθούν.

Έλληνες Πολιτικοί και Πολίτες, πρέπει να έχουμε κοινά εκφραζόμενη εξωτερική πολιτική με αυτοπεποίθηση και δόγμα «μη μου άπτου» (μην αγγίζεις) γιατί αλλιώς θα υπάρχουν συνέπειες, κάτι που καλώς ή κακώς πράττει διαχρονικά το Ισραήλ όσον αφορά την άμυνα και εξωτερική του πολιτική. Η πλήρης ηρεμία με την γείτονα Τουρκία, μάλλον είναι μακρινό όνειρο, όποιον κι’ εάν έχει ηγέτη.

• Για Ουκρανία και ενεργειακή κρίση τι πρέπει να γνωρίζουμε ;

Η προσφορά LNG (Liquefied natural gas  υγροποιημένο φυσικό αέριο) , αναμένεται να διπλασιαστεί μέχρι το 2040. Οπότε η ζήτηση για πλοία που θα μεταφέρουν το καύσιμο αυτό θα εκτοξευτεί. Καθόλου τυχαίο που οι Έλληνες εφοπλιστές τα τελευταία χρόνια έχουν στρέψει σε αγορές πλοίων μεταφοράς LNG Το LNG, αποτελείται κυρίως από μεθάνιο, που συγκριτικά με τα συμβατικά καύσιμα μειώνει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) κατά 20-30%.  Οι εκπομπές οξειδίων του θείου (SOx) είναι μηδενικές, ενώ οι εκπομπές οξειδίων του αζώτου (NOx) αρκετά περιορισμένες και ως εκ τούτου θεωρείται οικολογικό , αν και ακριβότερο του αερίου αγωγών. Ήδη, οι εταιρείες που αγοράζουν πλοία μεταφοράς LNG εξασφαλίζουν πολυετείς ναυλώσεις.

Εφόσον υπάρχουν επαρκή διαθέσιμα αποθέματα LNG, οι μεταφορείς του ( και Έλληνες) επενδύουν σε αυτό. Η διαμοίραση  της αγοράς LNG ( HΠΑ , λοιπές χώρες) και φυσικού αερίου αγωγών ( Ρωσία κ.ά ), θα φέρει και την άμεση εκτόνωση της κρίσης στην Ουκρανία. Εν τω μεταξύ, η Αίγυπτος υπερπολλαπλασίασε τις εξαγωγές της LNG σε Τουρκία και Κίνα. Παράλληλα, η Ελλάδα θα πάρει πράσινη καλωδιακή ενέργεια από την Αίγυπτο και η Ελληνικών συμφερόντων ναυτιλία, θα ωφεληθεί.

Προβολή σημαίας και επίδειξη δύναμης των μεγάλων δυνάμεων έγινε. Όπλα πουλήθηκαν, κινήσεις γεωπολιτικής έγιναν και γίνονται στη διεθνή σκακιέρα , ο Μακιαβέλι με το έργο του il principe/ ο ηγεμών, 6 αιώνες μετά και πάλι θριάμβευσε. Το ερώτημα είναι, αν μετά απ’ όλα αυτά, ωφελούνται οι λαοί, ή απλά τα ανθρώπινα δικαιώματα και η Δημοκρατία χρησιμοποιούνται ως άλλοθι και μανδύας οικονομικών συμφερόντων των μεγάλων και μόνον. Παραφράζοντας τη γνωστή παραβολή του ασώτου : « Όπου πατέρας, λέγε Δύση, όπου καλό παιδί λέγε Ελλάδα και όπου άσωτος – ο οποίος συγχωρείται και ο πατέρας θυσιάζει υπέρ του, το μόσχο το σιτευτό – λέγε Τουρκία».

Εν τέλει κ. καθηγητά τι πρέπει να γνωρίζουμε σήμερα σε έναν αναδυόμενο πολυπολικό κόσμο διαρκώς μεταβαλόμενο και μετασχηματιζόμενο;

Σαφώς και αυτός ο κόσμος των συμφερόντων, της δύναμης, της εξουσίας, της διπλοπροσωπίας δεν θ’ αλλάξει ποτέ, ή τουλάχιστον στην παρούσα φάση. Συνήθως το κακό, έρχεται μεταμφιεσμένο με «καλές προθέσεις»

“Η διαμοίραση της αγοράς LNG ( HΠΑ , λοιπές χώρες) και φυσικού αερίου αγωγών ( Ρωσία κ.ά ), θα φέρει και την άμεση εκτόνωση της κρίσης στην Ουκρανία.”

Διαβάστε την παραπάνω συνέντευξη ολόκληρη στο “πατρινόραμα” Ιουλίου που κυκλοφορεί στα περίπτερα όλης της χώρας