Ζούμε σε μια παράξενη εποχή, κατά την οποία το υπαρξιακό πρόβλημα της υπογεννητικότητας συνυπάρχει με την προσωπική και κοινωνική απομόνωση την ίδια στιγμή που η ψυχική υγεία των ζώων συντροφιάς αποτιμάται ακριβότερα από τη ζωή των ανθρώπων που τα φροντίζουν.
Σε αυτό οδήγησε εν μέρει η οριστική κατάρρευση της ελληνικής παράδοσης του κοινοτισμού στο τέλος της δεκαετίας του 1990. Η λεγόμενη πυρηνική οικογένεια ακολούθησε την ίδια πορεία με καθυστέρηση μιας περίπου δεκαετίας και στην περίοδο ακριβώς της επόμενης γενιάς ανθρώπων, εδώ που βρισκόμαστε σήμερα, έχει ήδη ανακοινωθεί η σχεδόν μη αναστρέψιμη εξάλειψη του Ελληνισμού μέσω της υπογεννητικότητας.
Το πιο τρομακτικό όμως είναι οι πρόσφατες δηλώσεις της Υπουργού Οικογένειας που κατοχυρώνουν το αναπόδραστο της κατάστασης και ταυτόχρονα την εγκατάλειψη της προσπάθειας από τη μεριά του επίσημου ελληνικού κράτους. Δεν μου αρέσουν όμως τα συνθήματα και είναι σημαντικό να καταλάβουμε τι συμβαίνει, οπότε θα ζητήσω την ανοχή σας και θα πάρω τα πράγματα από την αρχή.
Οι άνθρωποι είμαστε πολύπλοκα όντα. Στην αρχή της ζωής μας έχουμε ανάγκη από απόλυτη αγάπη και αφοσίωση και στη συνέχεια χρειαζόμαστε καθαρά όρια και εκπαίδευση, σωματική και πνευματική, ώστε με την έλευση της ενηλικίωσης να απελευθερωθούμε από τυφλούς κανόνες και καθοδηγήσεις προκειμένου να κυβερνήσουμε πραγματικά τη ζωή μας.
Σχεδόν οποιαδήποτε απόκλιση από αυτή τη διαδικασία οδηγεί σε ανθρώπους με περιορισμούς σε πρακτικές και νοητικές ικανότητες, αλλά κυρίως με περιορισμούς στη συγκρότηση της κυριότητας του ατόμου, που είναι η βάση της ελευθερίας του. Με άλλα λόγια, η απόκλιση από αυτό το πρότυπο ανατροφής είναι ο βασικός μηχανισμός για τη δημιουργία ανθρώπων υποτελών σε κάθε μορφή εξουσίας.
Στο παραδοσιακό μοντέλο οικογένειας, τον πρώτο ρόλο τον αναλαμβάνει τυπικά η μητέρα, ενώ τον δεύτερο ο πατέρας. Το μητρικό και το πατρικό πρότυπο, όπως λένε και οι ψυχολόγοι. Σε αυτό λοιπόν το μοντέλο, το οποίο λέμε πυρηνικό, αυτά τα πρότυπα συχνά αποτελούνται από τους φυσικούς γονείς.
Συχνά όμως τους ρόλους αυτούς τους αναλαμβάνουν άλλοι άνθρωποι, όπως γιαγιάδες και παππούδες, θείες και θείοι, γείτονες, δάσκαλοι και γενικά κάθε άνθρωπος που είναι πρόθυμος να προσφέρει στην κοινότητα και στην κοινωνία. Είναι αυτό που λέγαμε παλιά φιλότιμο.
Ζούμε όμως σε παράξενους καιρούς. Οι γείτονες πλέον δεν ζουν στη γειτονιά, οι θείες και οι θείοι βρίσκονται συχνά σε άλλες χώρες και οι παππούδες με τις γιαγιάδες είναι κάπου μακριά, αντιμέτωποι με την απομόνωση και τη μοναξιά. Οι κοινότητες έχουν διαλυθεί ως συνέπεια της αστυφιλίας και το κράτος δεν έκανε ποτέ κάποια επέμβαση για να καλύψει το κενό.
Το αποτέλεσμα είναι τα παιδιά να μεγαλώνουν με περιορισμένα πρότυπα, μητρικά και πατρικά, αποκομμένα από την κοινότητα, από το αίσθημα του ανήκειν, από το φιλότιμο και από στόχους πέρα από το να βγάλουν εύκολα χρήματα.
Είναι λογικό επομένως οι νέοι άνθρωποι να αποφεύγουν να κάνουν παιδιά, όταν αυτά αποτελούν ένα εγχείρημα δύσκολο και με μικρές πιθανότητες πραγματικής επιτυχίας, τουλάχιστον ως προς τη συγκρότηση της ελεύθερης και κυρίαρχης προσωπικότητάς τους.
Η πολιτική αστοχία του σημερινού κράτους δεν αφορά τόσο την έλλειψη επιδομάτων προς τις πολύτεκνες και μονογονεϊκές οικογένειες ή στην αποδοχή των διαφορετικών τύπων οικογενειών.
Αφορά στην αδιαφορία ή ακόμη χειρότερα στην επιλογή να μη καλυφθεί το κοινωνικό και λειτουργικό κενό που προέκυψε από τη διάλυση της κοινότητας, η οποία αφαίρεσε από τα παιδιά τα πολλαπλά πρότυπα αναφοράς και από τους νέους γονείς τα άτυπα δίκτυα υποστήριξης. Αυτοί είναι οι πραγματικοί λόγοι της υπογεννητικότητας στην Ελλάδα.
Αντί να παρθούν μέτρα για να ανατραπεί η κατάσταση, η συζήτηση εστιάζεται στην ατομική «επιλογή» της κάθε γυναίκας. Η κυβέρνηση αυτοανακηρύσσεται ως προοδευτική και προβάλλει το καταστροφικό αποτέλεσμα των πολιτικών της επιλογών ως το αναπόφευκτο μέλλον, το οποίο εμείς απλά πρέπει να αποδεχτούμε.
Αυτό είναι το πραγματικό νόημα των λεγομένων της υπουργού Οικογένειας, η οποία τοποθετήθηκε όχι υπέρ της θεραπείας του προβλήματος αλλά υπέρ της πολιτικής νομιμοποίησης των πολιτικών επιλογών που το έχουν επιβάλει.
Για να δοθεί λύση στο πρόβλημα της υπογεννητικότητας πρέπει η συζήτηση να πάψει να επικεντρώνεται σε οικονομικά κίνητρα και επιδόματα. Η οικογένεια δεν μεγαλώνει μόνο με οικονομική βοήθεια.
Για αιώνες η ανατροφή των παιδιών στηριζόταν σε ένα ευρύτερο δίκτυο συγγενών, γειτόνων, δασκάλων και τοπικής κοινότητας. Η αποδυνάμωση αυτών των κοινωνικών δεσμών έχει αυξήσει το βάρος που καλούνται να σηκώσουν μόνοι τους οι γονείς.
Δεν θα πρέπει να περιμένουμε καμία βελτίωση στο θέμα της υπογεννητικότητας αν πρώτα δεν αποκατασταθούν ή υποκατασταθούν οι παραδοσιακές μορφές της κοινωνικής υποστήριξης και συμμετοχής προς τη λειτουργία της πυρηνικής οικογένειας.